Banner

Titus

9.0
Dennis Van Dessel - 24 mei 2004

'Titus Andronicus' was Shakespeare's eerste tragedie, en tegenwoordig zijn minst bekende. Mensen die het kunnen weten, noemen het een volkomen mislukking van de bard, een verhaal zonder overkoepelend thema, zonder diepgang of specifieke schoonheid in de taal. Het stuk werd geschreven in 1593 of '94 en toont Shakespeare op z'n commercieelst. De film 'Shakespeare In Love' was nu niet direct een toonbeeld van historische accuraatheid, maar wat wél klopte, was de afgunst die er bestond tussen Shakespeare en zijn tijdgenoot Christopher Marlowe, een schrijver van sensationele, gewelddadige stukken die in die tijd enorm populair waren. 'Titus Andronicus' was, zo wordt beweerd, Shakespeare's poging om iets gelijkaardigs te maken: een schaamteloos bloederig stuk, dat een beroep deed op de laagste instincten van het publiek. De Resident Evil van zijn tijd, zeg maar. En toen, net als nu, werkte die aanpak: het stuk werd vaker opgevoerd dan eender welk ander van de bard, inclusief al die exemplaren waar literatuurstudenten tegenwoordig mee doodgeslagen worden: 'Romeo & Juliet'. 'Hamlet'. 'Othello'. Vergeet het maar - die vroege renaissancemensen wilden geen verheven thema's, geen ingewikkelde psychologische uitdiepingen. Ze wilden bloed en afgehakte ledematen. Ze wilden 'Titus Andronicus'.

Julie Taymor, die later nog de biopic Frida zou maken, was voor 'Titus' enkel bekend als regisseur van de naar verluidt fantastische musicalversie van 'The Lion King'. Met 'Titus' maakte ze haar filmdebuut - en wàt voor één. De dame nam een 400 jaar oude tekst die tegenwoordig door kenners wordt uitgespuwd, en ze maakte er de meest levendige, vernieuwende, volstrekt frisse en originele film van dat jaar van.

De plot draait rond de Romeinse generaal Titus Andronicus (Anthony Hopkins), die na een succesvolle campagne tegen de de Gothen naar huis terugkeert. Hij draagt de dode lichamen van 21 van zijn 25 zonen met zich mee, evenals de gevangen genomen koningin van de Gothen, Tamora (Jessica Lange) en haar drie zonen. Ondanks de smeekbedes van Tamora, offert Titus haar oudste zoon ritueel op aan de goden (we zien een Romeins soldaat een schotel vol darmen in het vuur gooien). Tamora is begrijpelijkerwijs enigszins pissig en zint op wraak.

Op dat moment sterft de keizer van Rome en zijn twee zoons, de venijnige, onbetrouwbare Saturninus (Alan Cumming) en de sympathieke Bassianus (James Frain) raken verwikkeld in een strijd om de troon. Titus schaart zich achter Saturninus, die dan ook de troon bestijgt en Tamora uitkiest als zijn echtgenote. Nu bevindt de vroegere koningin der Gothen zich natuurlijk in een ideale positie om haar wraak uit te voeren. Handen worden afgehakt, tongen uitgerukt en tegen de vijfde akte is het zelfs zover gekomen dat Tamora haar eigen zonen zit op te vreten in de vorm van een pastei die Titus voor haar gemaakt heeft. Shakespeare saai? Vergeet het maar.

'Titus Andronicus' gaat zelfs zo ver in z'n aangehouden waanzin, dat veel mensen zich al ernstig hebben afgevraagd of het allemaal niet als parodie bedoeld was. Neem nu deze situatie: twee van de overlevende zonen van Titus worden gevangen gehouden door Tamora. Ze belooft hen te laten gaan indien Titus een hand afhakt en die naar haar opstuurt. Titus gehoorzaamt, maar wat Tamora hem terugstuurt zijn enkel de twee hoofden van zijn zonen. Samen met zijn afgehakte hand, die mag hij terughebben. Titus neemt de hoofden onder z'n armen mee z'n huis in, en zegt tegen z'n dochter, wiens handen óók al zijn afgehakt en haar tong uitgerukt: 'Neem jij m'n afgehakte hand tussen je tanden en draag ze zo mee naar binnen.' Probeer dàn maar eens niet in de lach te schieten. 'Titus Andronicus' is een duister-komisch stuk, het zestiende eeuwse equivalent van hedendaagse gore movies. Met 'Titus' heeft Taymor het stuk de film gegeven die het verdiende, en zelfs meer dan dat.

Vanaf het begin gaat de regisseur op zoek naar creatieve manieren om het stuk tot leven te brengen voor een hedendaags publiek - in de eerste scène zien we een jongen van een jaar of tien spelen met soldaatjes en vliegtuigjes. Op de achtergrond staat een tv te jengelen, geluiden van willekeurig, cartoonesk geweld zoals we dat elke dag zien. Dan barst de werkelijkheid van de film letterlijk binnen. De jongen wordt met kracht meegevoerd naar het Rome van 'Titus', waarin generaals worden begeleid door soldaten op motors en waarin kandidaat-keizers zich laten rondrijden in popemobiles. De bedoeling hiervan is, denk ik, om duidelijk te maken aan het publiek dat het moderne geweld, de films, tv-programma's en videospelletjes van onze tijd, niet zo wezenlijk verschilt van wat Shakespeare met 'Titus Andronicus' probeerde te doen: zintuiglijke kicks geven, geweld óm het geweld. Wat vandaag kunst is, was gisteren platvloers volksvermaak. De kijker wordt door Taymor letterlijk ontvoerd, de wereld van de film in, en wat we merken is dat die wereld, hoewel ze 400 jaar geleden gecreëerd werd, nog steeds maar een haarbreedte van de onze verwijderd is.

De film zit vol van dat soort van visuele vondsten, die de tekst duidelijker maken en er een relevantie aan geven voor de laat-twintigste, vroeg-eenentwintigste eeuw. De campagne van Saturninus om keizer te worden, wordt rechtstreeks gelinkt aan populistische politieke figuren van onze tijd, simpelweg door de manier waarop hij achter een batterij aan microfoons wordt geplaatst voor één van zijn speeches. De zonen van Tamora houden zich bezig met videogames en spelletjes biljart terwijl ze hun snode plannetjes smeden - in essentie zijn ze infantiele kinderen, die àlles als een spel beschouwen - ook de levens van anderen. De ongebreidelde creativiteit waarmee Taymor dat alles in beeld brengt, is soms adembenemend.

Het succes van een Shakespeare-adaptatie zal echter altijd voor een groot deel blijven berusten bij de acteurs. Anthony Hopkins zet een schitterende Titus neer, een man die, ondanks de onzinnige plotwendingen, er toch in slaagt om iets menselijks te behouden. Tegen het einde, wanneer Titus volledig is weggezakt in z'n waanzin, herkennen we zelfs iets van Hannibal Lecter in z'n vertolking. Jessica Lange, als Tamora, kent meer ups en downs - een vroege scène, waarin ze smeekt om het leven van haar zoon, is erg sterk, maar later kreeg ik soms de indruk dat ze niet precies wist welke toon ze moest aanslaan. Niet dat dat zoveel uitmaakt, want zowat al haar scènes zijn samen met Alan Cumming als Saturninus, die met verve de show steelt - de getalenteerde Brit staat zich overduidelijk te amuseren als über-bitch. Dit is niet alleen een slechterik, dit is iemand die grààg een slechterik is, die haast krom achterover ligt telkens wanneer hij iemand anders een kloot kan afdraaien. Het is een genot om hem bezig te zien.

'Titus' is een feest van filmische creativiteit - het is ongelooflijk hoeveel nieuwe dingen hier gedaan worden met een stokoude tekst. Dit is onvoorstelbaar opwindende, vindingrijke filmmakerij. Durf ik het te zeggen? Ja, ik durf, waarom niet? Een meesterwerk.

http://www.bvimovies.co.uk/titus/

E-mailadres Afdrukken
 
Titus
USA-I / 1999
Regie: Julie Taymor
Scenario: Julie Taymor
Met: Anthony Hopkins; Jessica Lange; Alan Cumming; Harry J. Lennix; Laura Fraser; Colm Feore
Duur: 162 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST