Banner

Touch of Evil

8.0
Dennis Van Dessel - 24 februari 2005




'Touch Of Evil' was geen project waar Orson Welles erg enthousiast over was: hij begon aan de film tegen z'n zin, enkel omdat hij contractueel verplicht was door studio Universal om dat te doen. Hij moest Charlton Heston inhuren om een Mexicaan te spelen, wat hem een belachelijk idee leek. Hij wilde in breedbeeld filmen, maar de studio verplichtte hem het smallere Academy format te gebruiken. En alsof hij nog niet pissig genoeg was, kreeg Welles ook nog eens af te rekenen met tegenslagen op de set: actrice Janet Leigh brak haar arm aan het begin van de draaiperiode en het opnemen van het beruchte openingsshot (één lange take van ongeveer drie minuten), bleef maar mislukken. Bovendien werd de film achter z'n rug gehermonteerd om 'm commerciëler te maken. Welles was zo nijdig over de veranderingen dat hij een memo van 58 pagina's opstelde met instructies over hoe de prent er uit moest zien, maar het was pas bij een restoratie in 1998 dat die richtlijnen werden opgevolgd. Yup, 'Touch Of Evil' was een nachtmerrie voor de regisseur - een film die de Amerikaanse zalen inkwam als de B-film van een double bill, fenomenaal flopte aan de kassa's en vervolgens jarenlang vergeten werd.

Nu, daarentegen, staat hij bekend als één van de betere film noirs uit de jaren vijftig, een misdaadverhaal waarin de identiteit van de moordenaar eigenlijk bijkomstig is: aan het einde horen we één van de personages quasi nonchalant het antwoord op het mysterie geven, maar in feite doet het er weinig toe. Het gaat helemaal niet om de moordenaar, het gaat zelfs niet over de strijd tussen een eerlijke (Charlton Heston) en een corrupte flik (Welles zelf). Het gaat over de sfeer. De belichting, de camerabewegingen, de muziek en de in vitriool gedrenkte dialogen. Vergeet al de rest.

Mexicaans narcotica-inspecteur Mike Vargas (Heston) is op huwelijksreis in een klein grensstadje, wanneer de auto van een rijke Amerikaanse projectontwikkelaar explodeert. Aangezien de ontploffing plaatsvond op Amerikaanse bodem, wordt agent Hank Quinlan (Welles) erbij gehaald, een plaatselijke legende die zo z'n eigen, niet altijd even welriekende, methodes heeft om een veroordeling te krijgen. Quinlan heeft al snel een verdachte gevonden: één van de werknemers van het slachtoffer werd kort geleden ontslagen omdat die met z'n dochter wilde weglopen. Wanneer Vargas merkt dat Quinlan valse bewijzen tegen de verdachte wil gebruiken, besluit hij maatregelen te treffen.

Dat is enkel het geraamte van een plot waar nog talloze andere elementen bij komen kijken: Vargas moet binnenkort getuigen in een rechtszaak tegen een Mexicaanse drugshandelaar, en diens familie probeert Vargas nu te intimideren door zijn vrouw (Janet Leigh) te achtervolgen. Uiteindelijk zien we zelfs een samenwerking ontstaan tussen Quinlan en de drugdealers. 'Touch Of Evil' volgt de lange, trotse traditie van de film noir in ieder geval voor zover die dicteert dat elk verhaal met een eenvoudige gebeurtenis moet beginnen (in dit geval de explosie), waarna er een sneeuwbaleffect op gang komt en de boel steeds ingewikkelder wordt, maar Welles was Welles niet geweest indien hij die plot niet stevig onder controle hield. Een mindere regisseur zou z'n publiek maar al te snel verloren laten lopen tussen de vele personages en de verschillende belangen die erbij betrokken zijn, maar Welles houdt alles zeer duidelijk, enkel door z'n gebruik van tijd en muziek.

De hele film speelt zich af over een ruimte van 24 uur, en als je erop let, zie je dat de personages regelmatig teksten krijgen waarin ze de aandacht vestigen op de verstreken tijd. We horen Janet Leigh zeggen dat het al zeven uur 's ochtends geweest is en dat ze nog steeds niet heeft geslapen. Later vraagt Welles hoe laat het is aan één van z'n assistenten. Heston kijkt op z'n horloge. En natuurlijk hebben we het simpele feit dat de film 's nachts begint, een hele dag in beslag neemt en opnieuw 's nachts eindigt. Allemaal eenvoudige, maar zeer effectieve technieken om de kijker georiënteerd te houden binnen het tijdverloop van het verhaal. En om de personages uit elkaar te houden, voorziet Welles z'n film van een zeer inventieve soundtrack, die elk karakter bindt aan een bepaalde muzieksoort. Marlène Dietrich heeft een bijrolletje als madame van een bordeel en we kunnen haar niet zien of we horen een pianola jengelen. De jongere drugdealers worden geassocieerd met rock and roll, hun baas, 'Uncle Joe', met Mexicaanse muziek. En zo gaat dat door - elk personage krijgt z'n eigen emotionele lading mee via de muziek, zodat we ogenblikkelijk weten met wat voor individu we te maken hebben.

Welles leeft zich uit in de visuele spielereien die eigen zijn aan het noir-genre: scheve kadreringen, diepe schaduwen en natuurlijk dat fantastisch openingsshot, dat er op de één of andere manier in schijnt te slagen om van een handgehouden camera over te stappen op een kraanbeweging en vervolgens een dolly shot, waarbij de camera op sporen wordt gezet. Hoe hij het heeft gedaan weet ik niet, maar voor 1958, lang voor de steadicam van dit soort shots de orde van de dag maakte, was dit ongelooflijk werk.

De regisseur bewaarde duidelijk de beste rol voor zichzelf: Welles is fantastisch als vunzige rotzak, een dikke, eminent corrupte flik die z'n dialogen bromt van tussen z'n collectie kinnen. Je voélt de weltschmerz van 'm afdruipen: dit is een man die probeert om goed te doen. Criminelen opsluiten, van de drank afblijven. Maar de corruptie zit zo diep in hem geworteld, dat hij niet anders meer kan dan eraan toegeven. Liever hij dan Heston - Welles had gelijk, Charlton Heston als een Mexicaan, het wérkt gewoon niet, al smeer je hem dan nog zoveel schoensmeer in z'n haar en schmink je z'n gezicht nog zo donker. Heston is altijd een humorloos acteur geweest, die z'n dialogen plechtstatig declameerde alsof àlles waarin hij meedeed geschreven werd door Shakespeare. Voor films als 'Ben-Hur' en 'The Ten Commandments' werkte dat, maar hier zorgt dat er enkel voor dat zijn personage bijzonder saai gaat lijken. Welles speelt hem moeiteloos van het scherm in elke scène die ze delen.

'Touch Of Evil' is een superieure genre-oefening, de film waarin Welles wilde kijken of hij binnen het studiosysteem een goeie film zou kunnen afleveren. Het antwoord is een luid en duidelijk ja, hoewel je je wel moet afvragen wat dit had kunnen worden indien de regisseur z'n eigen zin had mogen doen. Met een andere acteur dan Heston in de hoofdrol en meer financiële vrijheden.
E-mailadres Afdrukken
 
Touch of Evil
USA / 1958
Regie: Orson Welles
Scenario: Orson Welles
Met: Charlton Heston; Janet Leigh; Orson Welles; Akim Tamiroff; Marlène Dietrich
Duur: 111 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST