Banner

Triumph Des Willens

5.0
Dennis Van Dessel - 07 augustus 2005




In het boekje bij de dvd van 'Triumph Des Willens' die ik heb bekeken, viel het me op dat de film niet alleen in twaalf hoofdstukken verdeeld was, maar dat er bij elk hoofdstuk precies werd vermeld hoe lang dat segment duurde (inclusief seconden) en hoeveel shots erin voorkwamen. Dat is een tendens die je vaak kunt vaststellen waar het deze ultieme propagandafilm betreft: mensen benaderen 'Triumph Des Willens' vanuit een louter technisch standpunt, ze hebben het over visueel vernuft en de kracht van beelden, over shots en montage, en ze proberen daarmee voorbij te gaan aan de emotionele waarde die de film tegenwoordig heeft. Hoe verantwoordt een distributeur het feit dat hij de meest invloedrijke nazi-film uit die hele periode beschikbaar maakt op dvd? Simpel: (film)historische waarde. Een belangrijk document, dat bestudeerd moet worden - zoveel minuten en seconden per scène, zoveel shots. Je moét het afstandelijk, analytisch bekijken of er bestaat geen verantwoording voor.

Leni Riefenstahl werd door Hitler zelf uitgekozen om het Nazi Partijcongres in Neurenberg in 1934 te filmen. Zelf heeft ze altijd volgehouden dat ze dat met slechts vijf camera's geflikt heeft, maar het ware aantal lag naar verluidt dichter tegen de dertig, een getal dat ook realistischer lijkt wanneer je de film ziet. Bijna twee uur lang krijgen we de nazi's te zien zoals ze zichzelf wilden etaleren aan het begin van hun heerschappij. Gezonde, krachtige soldaten die klaar stonden voor hun Führer (oké, ze overtraden daarmee dan wel de bepalingen van het Verdrag van Versailles, maar wie kon dat nog wat schelen?). Arbeiders die gelukkig waren in hun werk voor Duitsland. Blozende, blonde kinderen, burgers, mannen en vrouwen, met hun rechterarm de lucht in, in blinde bewondering voor de partijleiding. En die leiding zelf, natuurlijk, die we aan het woord zien voor een schijnbaar hersenloze menigte. Ze gooien platitudes het publiek in, spreken over de grootsheid van het land, het volk en natuurlijk hun Kanselier, Hitler, die op de één of andere manier door God uitverkoren is om Duitsland een nieuwe richting in te leiden.

In feite is het misleidend om 'Triumph Des Willens' een documentaire te noemen. Riefenstahl is hier immers niet geïnteresseerd in het bieden van een kritisch, journalistiek standpunt. Haar film had - zelfs bij z'n verschijnen - geen enkele nieuwswaarde en nodigde absoluut niet uit tot enige vorm van verdere reflectie bij haar publiek. Het enige dat ze wilde doen, was een verheerlijkend portret creëren van een man en een partij die in hun dominantie over het land buiten alle verdenking moesten staan. Zo gaat dat nu eenmaal met fascistische regimes - het is niet genoeg dat ze de macht hebben, het moet ook nog eens lijken alsof die macht hen vanzelfsprekend toekomt.

En dat doel probeert Riefenstahl te bereiken met die befaamde technische trucs waar iedereen steeds de mond van vol heeft - en inderdaad, ze zijn indrukwekkend. Of ze zich ervan bewust was of niet, is natuurlijk een open vraag, maar de manier waarop de regisseuse 'Triumph Des Willens' monteerde, had een aanzienlijke psychologische impact op haar publiek. Aan het begin van de film zien we Hitler in z'n vliegtuig letterlijk uit de hemel neerdalen, we krijgen idyllische beelden van Neurenberg die het idee van de eeuwenoude Duitse cultuur tot leven moeten wekken en ogenblikkelijk wordt er op die manier een ideologische link gelegd - Hitler als redder van die cultuur, die tijdens de jaren twintig zo zwaar te lijden had onder de economische depressie. Er is op dat moment nog geen woord gesproken, we horen enkel van die triomfantelijke, militaristische hoempapa-muziek waar ik altijd zo de zenuwen van krijg, maar al vanaf die eerste paar minuten is het duidelijk hoe we Hitler dienen te zien volgens de mentaliteit van deze film. En het wordt er niet beter op: tijdens de rest van de prent worden de partijleiders constant vanuit een lagere positie gefilmd, zodat de camera (en het publiek) letterlijk naar hen opkijkt. Die beelden worden afgewisseld met die van de meute, adoratie in hun ogen, en met die van de marcherende soldaten en arbeiders, die de hoop van Duitsland op een betere toekomst vertegenwoordigen. Als propagandastuk is dat knap gedaan - Duitsland kwam net uit een malaise van bijna twintig jaar, waarin mensen honger hadden geleden, hadden afgezien. Wat de nazipartij aanbood, en wat 'Triumph Des Willens' van de eerste tot de laatste minuut uitstraalde, was de belofte op een betere toekomst. De Duitsers niet als het verslagen volk van de Eerste Wereldoorlog, maar als een machtig ras - Ubermenschen.

Riefenstahl heeft zich na de oorlog altijd verdedigd door te zeggen dat ze niet geïnteresseerd was in partijpolitiek, enkel in de esthetiek van het hele gebeuren. De schoonheid van een in uniform gestoken soldaat, allicht, van een afgetraind lichaam dat zich aanbiedt om uiteindelijk in Rusland dood te vriezen, ergens in Frankrijk neergeschoten te worden of om in Polen Zyklon B door het dak van een gaskamer te gieten. Zoals zij het uitlegt, hat sie es nicht gewusst. Maar was de aard van het Nationaal-Socialisme dan al niet duidelijk genoeg, zelfs in 1934? Fritz Lang was tegen die tijd al gevlucht naar de VS, evenals andere, op dat moment nog minder bekende Duitse filmmakers als Billy Wilder. Waren die dan zoveel opmerkzamer dan Riefenstahl? Hitler had in 1925 'Mein Kampf' al uitgebracht, de rassenpolitiek van de nazi's was duidelijk (hoewel allicht op dat punt niemand zich kon inbeelden dat het ooit tot een holocaust zou komen). Enfin, had een volwassen, intelligente vrouw als Leni Riefenstahl niet gewoon béter moeten weten? Net als het Duitse volk?

Ach ja, de cliché-verdedigingen zijn allemaal waar, hoor: 'Triumph Des Willens' is inderdaad een belangrijk historisch document, in de zin dat de film een blik biedt op een volk dat zich blindelings schaart achter een man die hen zonder omkijken in een afgrond zal storten - eerst een afgrond van onmenselijke wreedheden, daarna die van de nederlaag. Het meest opmerkelijke aan de prent is dat hij een blik biedt op de nazi's zoals ze zichzelf zagen, niet zoals hun slachtoffers hen zien, wat gewoonlijk het geval is. En inderdaad, het is technisch knap in elkaar gestoken, dat zal niemand ontkennen. Maar het blijft in de eerste plaats een saai stukje werk (als je een kwartier lang naar marcherende soldaten hebt gekeken, heb je het wel gehàd), en ten tweede zal niemand erbuiten kunnen (hoewel sommigen dat nog steeds proberen), dat dit een lange reclamespot is voor één van de meest verdorven regimes die de wereld ooit gekend heeft. Een lofzang op een moordenaar.
E-mailadres Afdrukken
 
Triumph Des Willens
D / 1935
Regie: Leni Riefenstahl
Scenario: Leni Riefenstahl; Walter Ruttmann
Met: James Hetfield; Lars Ulrich; Kirk Hammett; Bob Rock
Duur: 107 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST