The Shawshank Redemption

7.0
Dennis Van Dessel - 25 april 2008
alt

In 1994 rolde voor het eerst de zacht ronkende, meditatieve vertelstem van Morgan Freeman uit de luidsprekers van de multiplexen. Op een intiem toontje, alsof hij zachtjes in ons oor fluisterde, vertelde hij over het leven in een gevangenis in Maine en gaandeweg kregen we de indruk dat hij een wijs man was - iemand die geleefd had en er zijn lessen uit had getrokken. 'The Shawshank Redemption' was geen instant hit, maar werd wel op handen gedragen door critici, kreeg een resem oscarnominaties en groeide tijdens de voorbije (bijna) 15 jaar uit tot een publiekslieveling zonder weerga. Momenteel staat hij op nummer 2 in de imdb-top 250, waarin hij alleen 'The Godfather' moet laten voorgaan ('t zou er nog aan moeten mankeren). Zo'n lijstje zegt natuurlijk absoluut niets over de kwaliteit van een film, maar het zegt heel wat over de populariteit ervan. En die zacht ronkende, meditatieve vertelstem van Morgan Freeman was voorgoed gelanceerd: in film na film mocht hij de wijze oudere man spelen, tot je jezelf begon af te vragen of hij het zelf nog niet beu was geworden.

Tim Robbins speelt Andy Dufresne, een bankier die in 1946 veroordeeld wordt tot levenslang wegens de moord op zijn vrouw en haar minnaar. Andy houdt zijn onschuld staande, maar dat verhindert niet dat hij al gauw achter de tralies van de Shawshank gevangenis zit. Daar maakt hij kennis met Red (Freeman), een ritselaar die zowat alles de nor in kan smokkelen. We volgen de vriendschap tussen de twee mannen over een periode van zo'n 20 jaar: Andy's moeilijkheden met een bende verkrachters, de manier waarop hij na een tijdje de belastingsaangiften van alle cipiers in orde brengt, en vooral de manier waarop Andy en Red elkaar mentaal en emotioneel in leven houden, gewoon door te blijven hopen.

alt

Ergens aan het begin van de film zien we hoe Andy in het nauw wordt gedreven door de "sisters", een venijnige bende die met hem wilt doen wat volgens de clichés van gevangenisfilms al sinds mensenheugnis plaatsvindt nadat er in de douche een stuk zeep is gevallen. "Ik wou dat ik kon zeggen dat Andy ze kon afweren," vertelt Freeman, immer brommend en meditatief, "maar de gevangenis is geen sprookjeswereld." Voor die ene scene heeft hij misschien gelijk, maar voor de rest van de film is dat precies wat Shawshank is: een sentimentele sprookjesversie van een gevangenis. De medegevangenen waar Andy tussen terecht komt, zijn eigenlijk allemaal fatsoenlijke kerels als je ze een beetje leert kennen - nadat Andy in de ziekenboeg is beland, zorgen ze zelfs voor een welcome back-cadeautje, hoe schattig kun je het willen? Dankzij zijn talenten als bankier weet Andy zich zelfs op te werken tot financieel adviseur van zowat iedereen die er over de vloer komt - in één scène zien we de bewakers van een andere gevangenis, op bezoek voor een baseballmatch tegen de cipiers van Shawshank, op een rijtje voor Andy's bureau zitten, hun belastingspapieren in de hand. De gevangenis geen sprookjeswereld? Reken maar van yes. Regisseur Frank Darabont heeft een feel good-movie in pure Frank Capra-stijl gemaakt van het verhaal van twee mannen die ettelijke decennia van hun leven slijten in een gevang.

Wat waarschijnlijk meteen de reden is voor de eindeloze populariteit van de film: 'The Shawshank Redemption' is comfort food, het is een film die ongegeneerd de boodschap durft uitdragen dat hoop inderdaad doet leven - meer dan dat, het kan je bevrijden uit wat dan ook maar de gevangenis is waarin je je toevallig bevindt. De gevangenis in 'The Shawshank Redemption' functioneert eerder als een metafoor voor de dingen die ons allemaal gevangen houden - onze problemen, ons dagelijks leven, onze routine, verveling, conflicten, noem maar op. Maar dat alles, impliceert de film, kan opgelost worden zo lang er hoop is. Op die boodschap kun je op twee manieren reageren: je kunt je maag voelen keren bij de sentimentaliteit ervan, of je kunt een traantje wegpinken omdat het toch zo mooi is. De meeste mensen doen dat tweede.

Wat je er ook van denkt, het valt niet te ontkennen dat Darabont erg goed is met de toon en het tempo van zijn film. 'The Shawshank Redemption' is een film die traag durft te gaan, in overeenstemming met het levenstempo in een gevangenis. De voice-over van Morgan Freeman en de warme, van geel doordrongen kleuren van de fotografie, verhogen het gevoel van intimiteit. 'The Shawshank Redemption' is een film die z'n arm over je schouder legt, je dicht tegen zich aantrekt en dan rustig z'n tijd neemt om je z'n verhaal te vertellen. En dat werkt: er wordt een geloofwaardige wereld voor je ogen opgetrokken, met personages die de kans krijgen om te ademen en zich langzaam te ontwikkelen. Tegen het einde van de film heb je het idee dat je zelf je weg zou kunnen vinden in Shawshank.

alt

De acteerprestaties zijn tot in de kleinste bijrollen meer dan mooi verzorgd: Tim Robbins bevond zich hier op het hoogtepunt van een reeks successen tijdens de eerste helft van de jaren negentig ('The Player', 'Short Cuts', 'Dead Man Walking'), en weet hier perfect een introverte man te suggereren bij wie er emotioneel en intellectueel toch continu van alles aan de gang is: je ziet de radars in zijn hersenen draaien en klikken, zonder dat hij een woord hoeft te zeggen. De woorden zijn dan weer het domein van Morgan Freeman, in een vertolking die tijdens de volgende tien jaar tot een cliché zou uitgroeien. Het feit dat we dat melancholische gebrom onderhand al veel te vaak hebben gehoord, overschaduwt het gegeven dat dit de eerste film was om dat aspect van Freemans persoonlijkheid uit te spelen. In de bijrollen krijgen we goed volk als Bob Gunton, die de corrupte gevangenisdirecteur speelt, en vooral old-timer James Whitmore als Brooks, de oude bibliothecaris van Shawshank, die wellicht de mooiste subplot krijgt.

'The Shawshank Redemption' is een naïeve film, die aan het begin lippendienst bewijst aan de lelijkheid van het gevangenisleven met de verkrachtingsscènes, maar daarna zonder omkijken wegzakt in ongegeneerd sentiment (je hebt in deze gevangenis meer te vrezen van de bewakers dan van het volk dat er opgesloten zit). Maar schijnbaar is dat juist de reden voor z'n populariteit: mensen willen bevestiging, ze willen hoop - wie wil dat niet? Grote cinema kan ik dit met de beste wil ter wereld niet vinden, maar het is wél een goed gemaakte film die ook voor mij bijzonder aangenaam wegkijkt.

E-mailadres Afdrukken
 
The Shawshank Redemption
USA / 1994
Regie: Frank Darabont
Scenario: Frank Darabont
Met: Tim Robbins; Morgan Freeman; Bob Gunton; William Sadler; Clancy Brown; James Whitmore
Duur: 142 min.


advertentie
Banner

TEST