Banner

Torn Curtain

4.0
Dennis Van Dessel - 12 september 2008

Na de kritische en commerciële flop die 'Marnie' was in 1964, probeerde Alfred Hitchcock te bewijzen dat hij echt nog wel bij de tijd was als filmmaker door zich eens te meer naar de actualiteit wenden voor inspiratie. In de jaren veertig had hij een aantal ultra-patriottische propagandafilms gedraaid over de Tweede Wereldoorlog ('Foreign Correspondent', 'Saboteur'), met (voor hem) uitstekende resultaten: de films waren hits en lieten zich verkopen als thrillers over het hier en nu, actueler dan actueel. Nu, meer dan twintig jaar later, was de Koude Oorlog in volle gang en probeerde hij iets gelijkaardigs te doen: een thriller maken die inspeelde op de westerse paranoia omtrent het Oostblok. Hij slaagde gedeeltelijk in zijn opzet: met Paul Newman en Julie Andrews (allebei hotter than hot op dat moment) in de hoofdrollen en een onderwerp waar zowat de hele wereld van wakker lag, werd 'Torn Curtain' de kaskraker die Hitchcock nodig had om zijn carrière een nieuwe boost te geven. De critici keerden zich echter nogmaals van hem af: de regisseur werd bekritiseerd als ouderwets, een oude aap die nog steeds dezelfde smoelen trok terwijl de rest van de dierentuin al lang andere trucjes had geleerd. Achteraf bekeken, en gezien in de context van een oeuvre dat inderdaad jarenlang dezelfde stijl aanhield, is 'Torn Curtain' inderdaad lang niet Hitchcocks beste werk, maar wel een onderhoudende thriller met enkele segmenten die er met kop en schouders bovenuit steken.

Paul Newman speelt professor Michael Armstrong, een wetenschapper die samen met zijn vriendin Sarah (Julie Andrews) naar Kopenhagen reist om er een conventie bij te wonen. Tot Sarah's verbazing maakt Michael echter van die gelegenheid gebruik om op een vliegtuig te springen en over te lopen naar Oost-Berlijn. Michael had immers gewerkt aan een project rond nucleaire wapens, dat door de Amerikaanse overheid was stilgelegd. Uit wrok loopt hij nu over naar de andere kant van het ijzeren gordijn, met Sarah (dik tegen haar zin) in zijn kielzog, om zijn werk af te maken. Al snel blijkt echter dat niets is wat het lijkt: Michael is eigenlijk een dubbelspion voor de Amerikanen, die pretendeert over te lopen om cruciale informatie uit een Russische wetenschapper te krijgen.

Het gebruik van de Koude Oorlog als onderwerp was misschien een manier van Hitchcock om publiek te lokken met een scenario dat inspeelde op de actualiteit, maar als regisseur was hij nog steeds een gewoontedier, dat zijn vak had geleerd in een vroeger tijdperk en nu steeds nadrukkelijk opbotste tegen een nieuwe stijl van filmmaken waar hij niets mee te maken had. 'Torn Curtain' was Hitchcocks vijftigste film, gemaakt toen de man 67 jaar oud was en al 43 jaar in het vak zat. Toen critici van 'Torn Curtain' zeiden dat het een ouderwetse film was, hadden ze dus niet alleen gelijk, maar zelfs onvermijdelijk gelijk. Terwijl er een jonge garde opstond die personages belangrijker vond dan plot, bleef Hitchcock iemand voor wie de personages enkel middelen waren om de plot in werking te zetten. Als die personages interessant waren op zichzelf, was dat mooi meegenomen, maar het was niet zijn eerste prioriteit (behalve, misschien, in 'Vertigo'). Terwijl jongere regisseurs volop voor realisme gingen met uitgebreid gebruik van echte locaties, verkoos Hitchcock het comfort van een studio, met als gevolg dat achtergronden en sets er vaak opvallend fake uitzien (iets dat je nog aanvaardt in zijn films uit de jaren vijftig omdat dat toen de normaalste zaak ter wereld was). Terwijl de jonge garde steeds meer naturalisme in de dialogen introduceerde, met personages die door elkaar praatten en zelfs gevloek, bleef Hitchock formele dialogen gebruiken waarin de acteurs in mooie volzinnen spraken en wachtten tot het hun beurt was. Kortom: terwijl de jonge garde volop werkte om de filmgrammatica vernieuwen, paste Hitchcock nog steeds zijn oude (indien niet verouderde) stijl toe. Het valt makkelijk te begrijpen waarom mensen hem dat kwalijk maken, maar de tussenliggende jaren en het feit dat we 'Torn Curtain' nu meer kunnen zien als onderdeel van een oeuvre, zorgt ervoor dat we, wat dat betreft, iets toegeeflijker kunnen zijn.

Vooral omdat 'Torn Curtain' tijdens het eerste anderhalf uur best wel een goed geconstrueerde thriller is. De personages zijn niet echt diepgaand uitgewerkt, maar interessant genoeg om de aandacht vast te houden, en de plot wordt aan een aardig tempo ontwikkeld, zonder ooit z'n geloofwaardigheid te verliezen (oké, je moet in een Hitchcockfilm altijd een paar onwaarschijnlijkheden door de vingers zien, maar tot daar aan toe). Met Gromek (Wolfgang Kieling), een ruige bodyguard die is ingehuurd om Paul Newman in de gaten te houden na zijn aankomst in Oost-Berlijn, heeft Hitchcock zelfs één van zijn betere schurken te pakken: een ranzig smeerlapje die geen twee woorden kan zeggen zonder dat het als een dreigement klinkt, en met zijn Duits accent (allicht bewust) herinneringen oproept aan de nazi's uit Hollywoodfilms. Een lange scène in een boerderij, waarin Newman met hem moet afrekenen, is verreweg de beste uit de film, en kan zonder moeite naast de beste momenten uit Hitchcocks carrière gaan staan.

Het probleem is alleen dat 'Torn Curtain' nooit die scène weet te overtreffen. Tegen de tijd dat ze gedaan is, is de film nauwelijks halverwege en al de rest komt dan ook over als een soort van anticlimax. We krijgen geen nieuwe slechterik met dezelfde dreiging of evenveel panache als Gromek, en hoewel er nog aantal sterke suspensescène volgen, kan niets het gevecht tussen hem en Newman evenaren. Tijdens de derde akte verandert het verhaal in principe in een lange achtervolgingssequens, waarin Newman en Andrews proberen om veilig terug naar het westen te raken. Een busrit die ze daarvoor ondernemen, georganiseerd door een pro-westerse ondergrondse organisatie, is goed geconcipieerd en bevat een aantal spannende momenten, maar wordt te lang uitgetrokken, zodat hij zijn doel voorbijschiet. Enfin: 'Torn Curtain' is een film die zijn hoogtepunt veel te vroeg bereikt, en daarna een aantal keer probeert om opnieuw hetzelfde niveau te bereiken, zonder er in te slagen.

Paul Newman had naar verluidt een moeilijke relatie met Hitchcock op de set, ook als gevolg van de veranderende tijden. Newman was een method acteur, die aanzienlijke inbreng verwachtte in het scenario en continu op zoek was naar zijn motivatie. Hitchcock was een technisch regisseur, die vooral van zijn acteurs verlangde dat ze luisterden en niet lastig deden. Volgens een populaire legende zei hij ooit tegen een acteur: 'Je motivatie in deze scène? Je wordt toch betaald, of niet?' Geen wonder dus dat die twee met elkaar botsten, maar Newman weet wel een knappe intensiteit in zijn rol te leggen - hij is een leading man, in de ware zin van het woord, iemand met voldoende charisma om zelfs in een middelmatige film de kijker vast te grijpen en mee te slepen. Dit in tegenstelling tot Julie Andrews, die net 'Mary Poppins' en 'The Sound of Music' had gemaakt, en dringend van haar imago als zingende kinderjuf af wilde door mee te spelen in een ernstige thriller. Helaas heeft ze niet de geloofwaardigheid om haar rol aannemelijk te maken. Andrews kon zingen en sympathiek wezen als de beste, maar dramatische kracht in een rol leggen was nog iets anders. Haar vertolking hier is oppervlakkig en suggereert nergens dat Sarah misschien een eigen willetje of zelfs maar een geestesleven heeft, buiten het achterna lopen van haar man.

'Torn Curtain' is een misser die hier en daar aantoont wat hij had kunnen zijn onder andere omstandigheden. Je merkt dat er talent achter schuilgaat, en alleen al het gevecht met Gromek maakt de prent de moeite van het bekijken waard, maar wat je hier wel op een pijnlijke manier gewaar wordt, is dat je zit te kijken naar een grootmeester op zijn retour.

E-mailadres Afdrukken
 
Torn Curtain
USA / 1966
Regie: Alfred Hitchcock
Scenario: Brian Moore
Met: Paul Newman; Julie Andrews; Lila Kedrova; Ludwig Donath; Wolfgang Kieling
Duur: 123 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST