Banner

The Tenant

8.0
Dennis Van Dessel - 24 oktober 2009




Regie : Roman Polanski
Scenario : Gérard Brach, Roman Polanski
Met : Roman Polanski, Isabelle Adjani, Jo Van Fleet, Shelley Winters e.a.

In een interview over zijn debuutfilm 'Knife in the Water', zei Roman Polanski ooit dat hij in die vroege jaren "meer geïnteresseerd was in stijl en experimenteren". Later concentreerde hij zich dan meer op het vertellen van degelijke verhalen. Over het algemeen klopt dat ook wel - 'Repulsion' en 'Cul-de-Sac' waren nog erg gedreven door thema's en algemene ideeën, meer dan door plot, maar vanaf 'The Fearless Vampire Killers' zie je hoe de narratieve lijn steeds belangrijker wordt in zijn films. Maar er zijn natuurlijk uitzonderingen. 'Che' was er één, in de zin dat die film een aaneenschakeling van surrealistische (en maar al te vaak stomvervelende) seksueel getinte sketches was. En dan was er 'The Tenant', het sluitstuk in Polanski's informele apartment trilogy, die hij eerder was begonnen met 'Repulsion' en had voortgezet met 'Rosemary's Baby'. Het verhaal van 'The Tenant' valt moeilijk samen te vatten, buiten de meest voor de hand liggende informatie - iedereen die de film probeert te bespreken, botst dan ook al gauw op een muur van interpretatie, van "ik denk dat het dit of dat betekent". Na 'Chinatown', wat zo ongeveer de ultieme plotgedreven film moet zijn, ging de regisseur naar het andere uiterste, om een duistere, moeilijke, multi-interpretabele film te maken waar een groot deel van het publiek geen weg mee wist. In de tussenliggende jaren is 'The Tenant' echter herontdekt als een bescheiden meesterwerk.

Polanski speelt zelf de hoofdrol als Trelkovsky, een bijna ziekelijk verlegen jonge klerk die zijn intrek neemt in een luizig flatje in Parijs. De vorige bewoonster, Simone Choule, pleegde zelfmoord door uit haar venster te springen. We leren Trelkovsky kennen als een kafkaesk personage: eenzaam, teruggetrokken en oncomfortabel als hij sociale contacten moet leggen. Hij lijkt constant de behoefte te hebben om zich te verontschuldigen, zelfs als hij niets heeft misdaan. Op een avond nodigt hij enkele collega's uit op zijn nieuwe woonst (blijkbaar de enige mensen die hij min of meer zijn vrienden kan noemen), maar we merken dat hij eigenlijk niet kan wachten tot hij hen weer de deur uit kan werken. Ondanks zijn kluizenaarsleven, krijgt hij voortdurend klachten van de buren dat hij te veel lawaai maakt, en suggesties dat hij misschien het voorbeeld van de overleden mevrouw Choule wat meer kan volgen. Langzaam maar zeker slaat de eenzaamheid van Trelkovsky om in complete paranoia: hij raakt er van overtuigd dat zijn buren hem langzaam maar zeker in Simone Choule willen veranderen, om ook hem tot zelfmoord te drijven.

In de apartment trilogy bekleedt 'Rosemary's Baby' een speciale plaats, omdat het de enige film van de drie is waarin de grootsteedse paranoia van het hoofdpersonage gerechtvaardigd is: de buren spanden écht tegen haar samen. 'Repulsion' speelde zich dan weer overduidelijk tussen de oren van Cathérine Deneuve af, en gaf ons met een tamelijk vette knipoog een mogelijke motivatie voor de waanzin die zich van haar personage meester maakte. Wat 'The Tenant' veel moeilijker te interpreteren maakt, is juist dat we voor Trelkovsky's mentale breakdown geen aanleiding krijgen. We komen niets te weten over zijn achtergrond, waardoor het zeer moeilijk wordt om alle gebeurtenissen in de film een plaats te kunnen geven. Zelfs na meerdere visies blijven er scènes die moeilijk te plaatsen zijn. Neem nu een moment in de Tuileries, waar Trelkovsky een kind luidkeels ziet huilen om een verloren bootje. Hij staat recht, loopt op het kind af, geeft het een oorveeg van heb-ik-jou-daar en zegt het om verdomme te stoppen met janken, en snel een beetje. Een grappige scène, maar ze lijkt volledig los te staan van de rest van de film. Om de één of andere reden wordt ook Egyptologie regelmatig aangehaald, maar wat komt dat er eigenlijk in doen?

Wat wel zeker is: Trelkovsky is iemand die voortdurend het gevoel heeft dat anderen tegen hem samenspannen, dat hij wordt aangevallen. Net als sommige hoofdpersonages uit romans van Kafka, lijkt hij met een onuitputtelijk, existentieel schuldgevoel te kampen - wie weet waar het vandaan komt, maar Trelkovsky is er in ieder geval van overtuigd dat zijn buren hem willen pakken, omdat hij iets verkeerds heeft gedaan. Hij is de ultieme buitenstaander, die ongelooflijk hard probeert om er bij te horen, zonder dat het lukt. Verschillende keren wordt hij aangesproken op zijn Poolse afkomst en zegt hij meteen: "maar ik ben een Frans burger". Alsof hij wil zeggen: "kijk niet neer op mij want ik ben één van jullie".

Daaraan gekoppeld is er het feit dat Trelkovsky niet erg zeker lijkt te zijn van zijn eigen identiteit. Tijdens een sleutelscène mijmert hij: "Als ik m'n arm zou afhakken, zou ik zeggen: 'Dit ben ik en dat is mijn arm.' Maar wat zou ik zeggen als ik m'n hoofd afhakte? 'Dit ben ik en dat is mijn hoofd', of 'dit ben ik en dat is mijn lichaam'? Welk recht heeft mijn hoofd om zich 'mij' te noemen?" Met andere woorden: wat is dat, mijn identiteit? Waar zit het en hoe pin je het vast? Over de loop van de film brokkelt die identiteit verder af. Onder de druk van de buren die hij voelt om alles toch maar net te doen zoals Simone Choule, is dat precies wat hij doet. Hij wordt de conformist bij uitstek, die om er toch maar bij te horen, om toch maar zijn buren te plezieren, zichzelf op den duur in de vorige huurster verandert. Die vorige huurster die er blijkbaar wel bij hoorde, die wel geaccepteerd werd en die, allicht, nooit klachten kreeg dat ze te luidruchtig was.

Enfin, u hoort het: geen simpele kost. En dat is dan nog maar een algemene interpretatie, die sowieso nog losse eindjes achterlaat. 'The Tenant' is een subjectieve film, volledig verteld vanuit het perspectief van een personage dat mentaal zienderogen uit elkaar valt. Die subjectiviteit wordt ook visueel prachtig weergegeven, onder andere door het openingsshot, waarin de camera door het binnenplein van het flatgebouw zwerft, later in de film een vrijwel exacte replica te geven, maar dan gezien door de waanzinnige filter van Trelkovsky's gedachten.

Als regisseur is Polanski beter op dreef dan als acteur. Het lef dat hij vertoont, is opmerkelijk (de laatste twintig minuten van de film loopt hij vrijwel uitsluitend in drag rond), maar een acteur met meer charisma had ongetwijfeld iets aan de rol kunnen geven dat er nu aan ontbreekt. Iets dat de rol echt memorabel had kunnen maken, in plaats van enkel "goed genoeg". De overige acteurs staan automatisch in de schaduw van Polanski, maar een sterke internationale cast, waaronder Isabelle Adjani, Shelley Winters en Jo Van Fleet, maakt er het beste van.

'The Tenant' is inhoudelijk één van de meest uitdagende en complexe die Polanski ooit gemaakt heeft. De film laat zich niet op één interpretatie vastpinnen, en elke vraag die je beantwoordt, roept er automatisch een nieuwe op. Zoals dat hoort voor een film die de vereisten van een lineaire plot opzij zet voor stijl en experimenten.

E-mailadres Afdrukken
 
The Tenant
USA / 1976
Regie: Roman Polanski
Scenario: Gerard Brach; Roman Polanski
Met: Sydne Rome; Marcello Mastroianni; Hugh Griffith
Duur: 120 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST