Banner

Tess

8.0
Dennis Van Dessel - 24 oktober 2009




Regie : Roman Polanski
Scenario : Gerard Brach, Roman Polanski, John Brownjohn
Met : Nastassia Kinski, Leigh Lawson, Peter Firth, John Collin e.a.

Eind jaren zestig kreeg Roman Polanski van zijn vrouw Sharon Tate de roman 'Tess of the d'Urbervilles' cadeau. Het boek was één van haar favorieten en ze droomde er luidop van om misschien ooit de titelrol te kunnen spelen in een verfilming er van. Het lot en Charles Manson beslisten er anders over. Zo'n tien jaar en nog eens grote omwenteling in zijn leven later maakte Polanski uiteindelijk de prent - zijn eerste nadat hij de VS was ontvlucht. Een discrete, in kleine letters geschreven opdracht ("for Sharon") aan het begin van de film is de enige openlijke link die de regisseur ooit heeft willen leggen tussen zijn werk en zijn privéleven. De pers was minder terughoudend, en beschouwde 'Tess' niet alleen als een ode aan zijn vermoorde echtgenote, maar ook, met zijn verhaallijn over een jong meisje dat seksueel en/of emotioneel misbruikt wordt door zowat alle mannen in haar leven, als een apologie voor wat Polanski zelf had misdaan. De critici keken naar 'Tess' en zagen Polanski als het ware een mea culpa slaan, door zich de miserie van een uitgebuit meisje eigen te maken. Wat een interpretatie was die de regisseur zelf altijd heeft afgedaan als onzin. Hoe het ook zij, 'Tess' is sowieso een film die aan de oppervlakte erg atypisch lijkt voor Polanski, maar die onderhuids toch weer heel wat thema's aanhaalt waar de man al lang door geobsedeerd was.

De film volgt de roman van Thomas Hardy uit 1891 nauwgezet. Het verhaal draait rond de arme familie Durbeyfield, waarvan vader John (John Collin) op een dag te horen krijgt dat ze eigenlijk verre verwanten zijn van de veel rijkere d'Urbervilles. Omdat rijke familie er nu eenmaal is om van te profiteren, wordt de mooie dochter Tess (Nastassia Kinski) er stante pede op uitgestuurd om geld af te troggelen. Zo ontmoet ze Alec d'Urberville (Leigh Lawson), de arrogante zoon van de rijkere familietak. Hij biedt Tess een job aan als huishoudster, niet omdat hij er één nodig heeft, maar vooral omdat het jonge meisje zo'n mooie ogen heeft. Tijdens de volgende weken dringt Alec steeds meer aan, tot hij zich niet meer kan inhouden en zich simpelweg aan Tess vergrijpt. Wanneer blijkt dat ze daardoor zwanger is geworden, vlucht het meisje terug naar huis, waar haar kind al na enkele luttele weken sterft. Nadien trekt ze naar een boerderij, waar ze kennismaakt met Angel Clare (Peter Firth), een domineeszoon, die blijkbaar oprecht verliefd op haar wordt. De twee trouwen, maar op hun huwelijksnacht maakt Tess de cruciale fout hem haar verleden op te biechten. Angel kan niet leven met wat ze hem vertelt, en laat haar in de steek.

De ondertitel van de roman, in de nogal pompeuze stijl die ze destijds hadden, was: a pure woman faithfully presented. En die vlag dekt de lading ook wel. 'Tess' is het verhaal van een onschuldig meisje dat systematisch misbruikt wordt door een mannelijk georiënteerde maatschappij. Elke man die ze tegenkomt, maakt misbruik van haar. Haar vader is de eerste - hij gebruikt zijn dochter om geld los te krijgen, en hij weet goed genoeg dat haar knappe uiterlijk daar geen kwaad aan doet. Dan is er Alec, die haar simpelweg beschouwt als een verovering en Angel, die beweert van haar te houden, maar zodanig vastgeroest zit in de morele code van zijn tijd en omgeving dat hij haar niet kan vergeven voor haar verleden. Daarbij maakt het niet eens uit dat zij door Alec verkracht werd en eigenlijk machteloos stond in die hele affaire - ze is, in Angels ogen, gecorrumpeerd. Zelf heeft ze daar niet veel voor moeten doen, maar het is nu zo.

Het wordt echter ook duidelijk gemaakt dat die individuele mannen slechts producten zijn van de sociale context waarin ze leven. Wanneer Angel de waarheid over Tess te weten komt, gooit hij haar niet zomaar de straat op. "We moeten de schijn ophouden voor de mensen," zegt hij. Op een gelijkaardige manier beschouwt Alec haar niet als een volwaardig mens, maar enkel als een soort speeltje - dat is nu eenmaal de maatschappij waarin hij is opgegroeid; één die resoluut een dubbele standaard oplegt aan mannen en vrouwen. Het meest aanstootgevende voorbeeld daarvan komt waarschijnlijk in Tess' contact met nog een andere man: de plaatselijke priester, die weigert om haar baby te dopen, omdat die buiten het huwelijk geboren is. Wanneer duidelijk wordt dat de baby het niet zal overleven, doopt ze het kind dan maar zelf. Achteraf vraagt ze aan de priester of dat hetzelfde is in Gods ogen. Hij zegt van wel. "Als hij dan toch echt gedoopt is, wilt u hem dan begraven in gewijde grond?" Nou nee, dat dan weer niet, want wat zal de gemeenschap denken?

Het is dan ook geen toeval dat boek en film eindigen in Stonehenge, een letterlijk goddeloze plek; een laatste restant van een pre-christelijke beschaving waar Tess (heel even) toevlucht kan zoeken, voordat de moraal van het Victoriaanse heden haar weer vindt.

Als film roept 'Tess' herinneringen op aan de klassieke romanverfilmingen van het Merchant-Ivoryteam, dat vanaf de jaren tachtig zou grossieren in eerbiedwaardige filmversies van Britse klassiekers, zoals 'A Room with a View' en 'Howard's End'. Het bronmateriaal is gelijkaardig, evenals het rustige tempo en de visuele grandeur. In sterk contrast met de gebruikelijke claustrofobische sfeer van Polanski's films - waarvan er veel zich overwegend binnenshuis afspelen - krijgen we hier het ene panoramashot van het Engelse landschap na het andere. Soms bloedmooi, soms ook koud en troosteloos, lijkt de regisseur hier gefascineerd te zijn door de natuur die Hardy ook al zo uitgebreid beschreef in het boek. De opkomende en ondergaande zon, dauw op grassprieten, modder, zand dat onder de wielen van een kar uitkomt en ga zo maar door - Tess wordt als personage geassocieerd met de natuur (zuiver, puur, eerlijk), terwijl de mannen de cultuur vertegenwoordigen (moraliserend, hypocriet, achterbaks). Vandaar ook dat het zo belangrijk is om de fysieke natuur uitgebreid in beeld te brengen, en dat gebeurt in shots die echt om van te likkebaarden zijn. Chef camera Geoffrey Unsworth stierf na drie draaiweken, en werd dan ook in zeven haasten vervangen door Ghislain Cloquet, maar aan het eindresultaat zou je dat noot merken.

De acteurs leveren degelijk werk, hoewel niemand hier een prestatie neerzet die je je achteraf nog zult herinneren. Nastassia Kinski's rol werd op erg gemengde kritiek onthaald: sommigen vonden dat ze de onschuld van Tess prachtig tot leven wekte, anderen dat ze er veel te passief bijstond en dat haar looks haar gebrek aan talent moesten verdoezelen. Het is natuurlijk een feit dat Tess als personage erg passief is - zij doet zelf eigenlijk weinig, er overkomt haar van alles. Binnen die beperkingen is haar rol zeker oké, hoewel een actrice met meer diepgang allicht ook meer had kunnen suggereren.

'Tess' was duidelijk een liefdeswerk voor Polanski. Hoe de film zich nu precies verhoudt tot zijn eigen leven en of hij er echt commentaar mee wilde leveren over zijn eigen situatie, is een andere discussie.

E-mailadres Afdrukken
 
Tess
F / 1979
Regie: Roman Polanski
Scenario: Gerard Brach; Roman Polanski
Met: Sydne Rome; Marcello Mastroianni; Hugh Griffith
Duur: 172 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST