Banner

Cold War (Zimna Wojna)

10.0
Yirka De Brucker  - 21 november 2018

Cold War van Pawel Pawlikowski, die in 2015 reeds een Oscar won met Ida, verhaalt de complexe liefdesrelatie tussen Wiktor (Tomasz Kot) en Zula (Joanna Kulig), die ontstaat in een folkloristisch dans- en zanggezelschap in Polen waar Wiktor dirigent is en Zula uitgroeit tot een belangrijke zangeres. Hun magnetische aantrekkingskracht -- die ondanks hun lange periodes apart nooit aan kracht verliest -- overschrijdt alle letterlijke en figuurlijke grenzen en doorkruist paradoxen van intense liefde en destructie, maar de film verlaagt zich nooit tot het dweperige stramien van een clichématig liefdesverhaal.

Het eerste wat opvalt aan de film is dat Pawlikowski kiest voor de ‘Academic Ratio’ (4:3), een gedurfde keuze in een tijd waarin het steeds om breed, breder, breedst draait op het grote scherm. De regisseur gebruikt een bijna vierkant beeld om de ijzersterke zwart-witfotografie van Lukasz Zal optimaal tot zijn recht te laten komen. Zal was eerder al de fotografieleider voor Ida , maar gebruikt in Cold War vaker elegante circulaire tracking shots en kiest radicaal voor monochromie en bij momenten chiaroscuro-esthetiek.

De film opent met een close-up van Dreyeriaanse droeve gezichten van dorpelingen die via muziek hun ziel blootgeven aan de camera. De lucky few mogen lid worden van het gezelschap van Wiktor dat steeds meer succes kent, maar moeten zich hierdoor wel aan de politieke propaganda conformeren. Men voelt het al, deze film gaat over culturele identiteiten en de implicaties van de Koude Oorlog die blootgelegd worden via muziek en beeld. De muziek staat eerst via volksliederen symbool voor patriottische liefde, waarna er via de wereld van jazz en rock-‘n-roll een ontsnappingspoging aan een dictatoriaal regime wordt ondernomen. Joanna Kulig die gestalte geeft aan Zula, mag zich met haar vertolking van deze krachtige en door liefde getormenteerde vrouw naast grote actrices plaatsen als Marlene Dietrich, Jeanne Moreau, Romy Schneider en Gena Rowlands.

Er zitten regelmatig abstracte beelden in de film, zoals van bemoste grond of beschimmelde muren. Bestaat er hier een verband met de schilderkunst van de jaren vijftig -- met name het abstract expressionisme -- waarbij de visuele kracht tegengewicht biedt aan de propagandistische muziek? Op andere momenten zijn de beelden dan weer pure poëzie: Zula zit aan een open raam, het razende onweer verlicht haar ingetogen gezicht en binnen speelt haar toekomstige geliefde de Fantaisie Impromptu cis-moll op. 66 van Frederik Chopin.

Die betoverende beeldvoering is sterk verweven met de inhoud, meer nog: de vorm draagt en vertelt het verhaal. Wanneer het repertoire van het gezelschap verandert door ingrepen van het stalinistische regime, lijken de beelden dan ook strenger te worden. Om deze rigide vorm te doorbreken schenkt de film ons enkele van de mooiste scènes van het jaar: Zula die als de Ophelia van Millais in het water drijft en een lied zingt waarna ze, doorweekt, met Wiktor een woordloze conversatie voert rond een knisperend vuur. Het dreigende noodlot hangt hun boven het hoofd.

Ook de bruisende jazzscene van het Parijs van de jaren vijftig spat van het scherm af en dompelt ons onder in de bezielde wereld van de stad waar Wiktor en Zula beiden wonen, maar toch niet samen kunnen zijn. De reden hiervoor vertelt ze hem al wandelend door de straten van Parijs wanneer deze op hun mooist zijn: verlicht in de nacht na een hevige regenbui. Brassaïs nachtfoto’s van de stad zijn nooit veraf. Hun liefde aan de Seine, benevelde nachten in jazzbars en hun creatieve uitwisselingen zijn zeer herkenbaar voor romantische zielen en zeker geen unicum in de cinema. Nooit echter dreigt er stroperige romantiek en de oprechtheid van de film blijft de basistonaliteit. De geliefden lijden onder het syndroom ‘niet zonder elkaar/niet met elkaar kunnen leven’ en zo bestaat Cold War uit die momenten waarop hun paden kruisen. De politieke en persoonlijke dimensie wordt wondermooi verweven met de ‘koude oorlog’ die woedt in Wiktor en Zula’s hart. Ze leiden hun eigen leven, maar steeds met de alomtegenwoordigheid van elkaars afwezige aanwezigheid.

De grote tijdssprongen die het verhaal maakt, vloeien organisch in elkaar over en de montage is zo evenwichtig ingespeeld op de muziek en de dans, dat het werk van Robert Wise in The Sound of Music of West Side Story voor de geest komt. Zo belanden we in een rock-‘n-rollbar waar de montage Zula volgt terwijl ze op Cassavetesiaanse manier als een woman under the influence -- verteerd door liefdesverdriet terwijl haar geliefde ongestoord over zijn passies met gelijkgestemden praat -- zich laat meeslepen door drank, muziek en tenslotte verdrinkt in het dreigende lot dat denderend op haar toestormt.

Pawlikowski walst moeiteloos doorheen verschillende muziekgenres, subculturen, tijden en steden en weet ondanks de versnipperde identiteit van de protagonisten een filmische eenheid te scheppen. Al deze tijden en sferen worden aan ons onthuld via een tedere liefde voor de vernieuwende impulsen binnen de muziek, de architectuur, het interieur en de cinema. De ene kunstvorm overdragen via een ander medium is doorheen de geschiedenis steeds een uitdaging geweest. Hoe brengt men beeldende kunst in beeld, hoe brengt men muziek in beeld? Deze film mag zich dan ook in de rij plaatsen van geslaagde meesteroefeningen in het opheffen van de paragone tussen de kunsten, via een synthese van de muziek en het bewegende beeld, ook al kijken we in de eerste plaats naar een film.

Cold War eindigt met een cirkelbeweging, we keren namelijk terug naar de ruïnes van de renaissance kerk in de bossen naast het dorp waar hun liefde is ontsproten en hier weerklinkt dan ook het passende filmische orgelpunt.

Cold War is een staaltje absolute en pure cinema, een choreografie tussen beeld en geluid en mag ongetwijfeld meetellen als een van de beste films van het jaar. De badge people van het Film Fest Gent -- die steeds weer samengebracht worden door hun heilige liefde voor cinema -- kregen dan ook de genoegdoening dat Cold War de Grand Prix voor beste film won.

E-mailadres Afdrukken
 
Cold War (Zimna Wojna)
Uk/Polen/Frankrijk / 2018
Regie: Pawel Pawlikowski
Met: Joanna Kulig; Tomasz Kot; Boris Szyc; Agata Kulesza
Duur: 84 min


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST