Banner

Young Adam

8.0
Dennis Van Dessel - 11 december 2003



Schots cultauteur Alexander Trocchi moet geen leuke man zijn geweest om mee samen te leven - zowat elke roman die hij schreef, werd verboden in Groot-Brittanië omwille van de rauwe seksualiteit en de hopeloos pessimistische wereldvisie die ervan uitstraalden. En voor het overige was hij ook een drugverslaafde die niet vies was van wat kinky seks en prostitutie op z'n tijd, en bijgevolg af en toe het interieur van een gevangenis mocht keuren. Hij was een beatnick, een auteur in de traditie van rockartiesten: gevaarlijk leven, gevaarlijk schrijven, jong sterven. Alleen dat laatste wilde niet echt lukken - Trocchi wist nog 59 te worden.

'Young Adam' was zijn debuutroman, uit 1954, en is nu verfilmd door David Mackenzie - het resultaat is (wat had u dan verwacht), een volstrekt troosteloos, misantroop verhaal. Een film die werd opgetrokken uit grijs en lelijk blauw, vol met kille personages in een koude omgeving. Enfin, wie dacht dat Britse cinema ophield bij 'Love Actually' komt weeral bedrogen uit.

Ewan McGregor zet de big-budget Hollywoodproducties even opzij om terug te keren naar zijn arthouse-roots, en speelt Joe, een binnenschipper die de stromen in en rond Glasgow afvaart, samen met zijn baas Les (Peter Mullan) en diens vrouw Ella (Tilda Swinton). Op een ochtend vinden Les en hij het lijk van een halfnaakte jonge vrouw in een rivier. Joe zegt er niets van (hij zegt sowieso al weinig), maar we zien aan zijn gezicht dat er meer aan de hand is. En terwijl hij een ruw-seksuele affaire begint met Ella, krijgen we in flash-backs stukje bij beetje de waarheid te zien over Joe's relatie met het slachtoffer.

Het eerste dat opvalt aan 'Young Adam', is de ijskoude sfeer ervan, die met momenten doet denken aan wat David Cronenberg deed met 'Spider'. In die film was het de onherbergzame grootstad die het 'm deed, hier is het de winterse troosteloosheid van het Schotse platteland. Maar in beide gevallen overheerst een gevoel van absolute verlatenheid, alsof het nooit nog warm zal worden, alsof alle schoonheid in de wereld voorgoed verloren is.

Ook inhoudelijk vinden we die kilte terug: 'Young Adam' is in essentie het morele ondergangsverhaal van een personage dat al niet veel moraliteit hàd om mee te beginnen. Wie een half oog werpt op de biografie van Trocchi, zal het niet moeilijk vinden om bepaalde gelijkenissen te vinden tussen de schrijver en zijn personage. Joe is namelijk een gefrustreerde schrijver, die de mensen om hem heen uitbuit en manipuleert, schijnbaar met geen enkel ander excuus dan het oude cliché: "Ik ben een kunstenaar." Seks is in deze film een gewelddadige bezigheid - er zit behoorlijk wat in de film, maar vanaf het begin wordt alles volslagen gedeserotiseerd. Vrijen doe je hier niet voor de lol, het is een manier om de pijn in je verleden te vergeten, of om je frustraties uit te werken. En het wordt geassocieerd met lugubere duisternis, clandestiene ontmoetingen die zo snel mogelijk afgehandeld moeten worden, en opnieuw die alles overheersende kilte. Eén bepaalde seksscène naar het einde van de film toe, roept zelfs herinneringen op aan de beruchte boter-scène uit 'Last Tango In Paris', en veegt - voor zover dat nog nodig was - ook onze laatste illusie weg van seks om normale, begrijpelijke redenen.

Ewan McGregor speelt Joe als een soort van man zonder geweten. Ergens in het verleden heeft hij één verkeerde keuze gemaakt, een keuze tussen moraliteit of egoïsme. En door toen voor zichzelf te kiezen, heeft hij zichzelf schijnbaar veroordeeld tot een mentale lijdensweg. Er zit een visueel motiefje in de film, van de boot die onder een brug heenvaart. Langzaam maar zeker zien we McGregor verdwijnen in de duisternis, eerst zien we nog z'n silhouet, daarna niets meer. En dat is in feite wat er met zijn personage gebeurt - één keer kiest hij voor de duisternis van een immorele keuze, en daarna is er niets meer dan dat. Met andere vrouwen probeert hij zijn herinneringen het zwijgen op te leggen, maar het helpt niet - hij is op een zeer fundamentele manier alléén, de enige die een waarheid weet, die hij met niemand kan delen. 'Young Adam' is een film met weinig dialoog, en McGregor dient onze aandacht vast te houden gewoon door er te zijn. Door zwijgend in een hoek van de kamer te staan en met z'n gezicht te acteren. Dit is wellicht zijn meest subtiele vertolking in jaren, en een zeer indrukwekkende.

Regisseur David Mackenzie probeert ons zoveel mogelijk duidelijk te maken met beelden in plaats van dialoog. Hierbij maakt hij vaak gebruik van close-ups en desoriënterende kadreringen, zodat het even duurt voordat je precies weet waar je zit en waar je naar kijkt. De soberheid van z'n camerabewegingen benadrukken nog eens de verlatenheid, de tristesse van het hele verhaal. Mackenzie neemt z'n tijd, bouwt z'n film zorgvuldig op, en neemt behoorlijk wat risico's door op het einde geen traditionele, emotionele pay-off te geven. Is Joe eindelijk een beter mens geworden? Misschien, wie weet? De mogelijkheid is er wel, maar gezien het wereldje waarin dit alles zich afspeelt, zou ik er niet teveel op rekenen.

'Young Adam' is een zeer bevreemdende, bijna hermetische film, die absoluut niet naar ieders smaak zal zijn. Maar wie er een open geest voor kan houden, zal hier heel wat terugvinden om te waarderen: een intelligent, complex scenario, een hypnotiserend ritme en uitstekende acteurs.

http://www.hanwayfilms.com/h_films/youngadam_films/young_adam_films.html

E-mailadres Afdrukken
 
Young Adam
UK / 2003
Regie: David Mackenzie
Scenario: David Mackenzie
Met: Ewan McGregor; Tilda Swinton; Peter Mullan; Emily Mortimer; Jack McElhone
Duur: 92 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST