Banner

Youth Without Youth

4.0
Dennis Van Dessel - 16 november 2007




"En nu kunnen ze allemaal mijn voeten kussen, ik ga eens ongegeneerd mijn eigen zin doen," moet Francis Ford Coppola gedacht hebben toen hij begon te werken aan 'Youth Without Youth'. Geef hem maar eens ongelijk: sinds hij enkele peperdure flops maakte in de jaren tachtig ('The Cotton Club' en vooral 'One From the Heart') was de sukkel immers in zware financiële problemen geraakt. Om daar uit te raken, liet hij zich overhalen om een derde 'Godfather' te maken en speelde hij huurling voor onpersoonlijke projecten als 'The Rainmaker' en (God help ons!) 'Jack'. Zijn laatste wapenfeit dateert al van 1997 - in de tussentijd maakte hij rustig zijn eigen wijn, die schijnbaar zo goed verkocht dat hij met de opbrengsten 'Youth Without Youth' op z'n eentje kon financieren. Voor het eerst in jaren had Coppola nog eens de absolute eindcontrole over een film, en hij heeft zich uitgeleefd. Het is namelijk een prent geworden die zich geen hol aantrekt van het publiek maar gewoon koppig z'n eigen gang gaat: moeilijk, ontoegankelijk en duidelijk hyperpersoonlijk voor de regisseur. De maestro zelf heeft zich al lang niet meer zo in z'n sas gevoeld, maar met dat soort artistieke vrijheden komen ook risico's. Het risico op zelfingenomenheid, pretentie en hermetisme, bijvoorbeeld. Drie kwalen waar 'Youth Without Youth' haast ontegensprekelijk aan te lijden heeft.

Tim Roth speelt Dominic Matei, een zeventigjarige professor linguïstiek die al zijn hele leven werkt aan een definitieve, allesomvattende studie die de menselijke talen terug traceert tot aan de oertaal. Gefrustreerd door zijn mislukte pogingen om dat te doen en door zijn herinneringen aan the one that got away, besluit hij zelfmoord te plegen, maar net dan - ironie is een teef - wordt hij geraakt door de bliksem. Na de inslag blijkt in het ziekenhuis dat Matei op miraculeuze wijze verjongd is. Hij ziet er plots uit als een man van 35.

Dat is de premisse van de film, en het is ook het punt waarop het verhaal bijzonder moeilijk wordt om nog verder na te vertellen, gewoon omdat Coppola zoveel plotwendingen (de één al vreemder dan de andere) en thema's naar ons hoofd gooit. De nazi's blijken erg geïnteresseerd in Matei, zodat de film ongeveer 15 minuten lang het air van een ouderwets oorlogsmelodrama krijgt, daarna biedt een mysterieuze Amerikaanse agent (cameo van Matt Damon) hem aan om zijn identiteit te veranderen, en eens we dat hebben gehad, ontmoet de professor ook nog eens Veronica, een jonge vrouw die verdacht sterk lijkt op zijn oud lief. Die Veronica heeft ook een bliksem in haar hersens gekregen ('t zijn de dingen die je met elkaar gemeen hebt, die een band vormen), en is er nu van overtuigd dat ze Rupini is, een zevende-eeuwse Indische vrouw. Ze spreekt Sanskriet, en zowat elke nacht gaat ze mentaal verder terug in de tijd. Misschien heeft Matei eindelijk een kans om zijn levenswerk af te maken en de oertaal te documenteren.

Yup, als er één ding is dat je van 'Youth Without Youth' kunt zeggen, dan is het wel dat de film ambitieus is. Coppola forceert zijn verhaal de gekste richtingen in om thema's aan te snijden die genoeg zouden zijn om zelfs Ingmar Bergman en Andrei Tarkovksi eventjes te doen pauzeren, diepzinnig in hun kruis te doen krabben en te zeggen: "Wow, dat is heavy!". De regisseur wil het zowaar hebben over de betekenis van de tijd zelf en de invloed ervan op menselijke ambities, over de relatie tussen taal en het essentiële wezen van de mens ("ik ben zoals ik spreek"), over de maakbaarheid van de mens en de invloed van filosofische ideeën op politiek. Je moet maar denken: het kan ook niet elke dag 'The Heartbreak Kid' zijn.

Tot op een bepaald punt zijn die ideeën nog wel interessant. In principe houdt Matei zich in zijn werk bezig met de oudste en meest fundamentele vragen sinds het begin der tijden: waar komen we vandaan en waar gaan we naartoe? Als taalkundige zoekt hij die oorsprong in de herkomst van alle talen, de oertaal, de linguïstische big bang waar al de rest uit ontstaan is. En naarmate zijn eeuwige jeugd hem de kans geeft om zelf een toekomst mee te maken die hem anders ontzegd zou zijn, begint hij ook theorieën te ontwikkelen over wat er nà de huidige mens komt. Een atoomoorlog lijkt hem onvermijdelijk, maar misschien dat er daarna wel een meer geavanceerde mensvorm ontstaat. Ondertussen, terwijl dat allemaal aan de gang is, ontwikkelt Matei zelf zich steeds meer als een tragische figuur: een typische workaholic die het eeuwige leven (beter nog, de eeuwige jeugd) heeft gekregen en die tijd vult met het frunniken aan een levenswerk dat nooit af zal zijn. Wanneer hij een kans krijgt op liefde, is die gedoemd om te mislukken, omdat hij letterlijk de jeugd van zijn vriendin absorbeert - op één nacht ziet de 25-jarige jonge vrouw er plots uit als een dame van in de veertig. Dat is dan de ultieme frustratie: eeuwig leven, en dan nóg nooit je doel bereiken. Eeuwig eenzaam zijn.

Daarmee heb ik nauwelijks de oppervlakte aangeraakt van alles wat Coppola hier te melden heeft: de symbolen en metaforen waar hij zijn film afgeladen vol mee heeft gestoken, gaan duizendmaal verder dan dat. Zo splitst de persoonlijkheid van Matei na de blikseminslag ook nog in tweeën, zodat hij een "dubbelganger" heeft die niet exact zijn evil twin is, maar in ieder geval een kille, rationele kant van hemzelf vertegenwoordigt. Ja, Coppola wil diep gaan, geen twijfel mogelijk, maar er komt een moment waarop echte diepzinnigheid en new age-geneuzel opvallend moeilijk van elkaar te onderscheiden worden. De hele film balanceert op het randje tussen die twee - enerzijds interessante intellectuele ideeën, en anderzijds gewauwel waar Ingeborg nog trots op zou zijn. Nu had dat best kunnen werken als Coppola een sterker script had gehad om die ideeën in te verwerken. Driewerf helaas: de plotlijn van 'Youth Without Youth' is vaak onsamenhangend en weet geen moment te overtuigen. Sinistere nazi's die plots uit donkere steegjes opgedoken komen, spirituele reizen naar India, een vrouw die plots sist als een kat, enigmatische dubbelgangers die zich schuilhouden in een spiegel en een nogal lamlendige plottwist aan het einde - noem iets bizars op, en het zal waarschijnlijk wel in de film zitten. Heel diepzinnig bedoeld allemaal, maar terwijl je ernaar zit te kijken houdt het simpelweg geen steek.

Wat dat betreft had Coppola beter eens naar zijn eigen werk kunnen kijken toen hij 'Apocalypse Now' maakte - ook daar zat je met een film die dreef op zijn thematiek en grote ideeën, maar toen gaf de regisseur er een verhaallijn aan die sterk genoeg was om al die uitstapjes in het surrealisme te verantwoorden. Je had een goede premisse en door die als kapstok te gebruiken, kon al de rest er gemakkelijk bij. Hier heb je zo'n sterk uitgangspunt niet, met het gevolg dat 'Youth Without Youth' van de ene waanzinnige wending naar de andere zwalpt zonder dat er iets is dat alles bij elkaar houdt. De intellectuele ideeën moeten het dan ook grotendeels alleen redden - en die zijn dan weer zo ontoegankelijk, zwaar op de hand of simpelweg zweverig dat ik betwijfel of er veel mensen een boodschap aan zullen hebben.

Tim Roth is ingetogen en al bij al weinig memorabel als professor Matei, terwijl het grootste deel van de bijrolacteurs moeite hebben met hun Engels (zelf Bruno "Adolf" Ganz). Dit zijn geen echte personages, maar figuren die in functie staan van een filosofisch idee, en de acteurs weten zich er vaak geen raad mee. Alexandra Maria Lara (Traudl Junge in 'Der Untergang') is in hetzelfde bedje ziek, maar hey, hoe speel je dan ook een mentaal gereïncarneerde Indische die regressie vertoont tot aan de oertaal? Ga er maar eens aanstaan.

Visueel weet Coppola wel een aantal verrukkelijke shots uit zijn digitale camera te schudden (je merkt niet dat het digitaal is, wat altijd een teken van goede digitale fotografie is) en de film is ook nog wel boeiend tot op een bepaald punt. Maar de symboliek wordt soms doodgewoon silly en de verhaallijn is een bende. De regisseur heeft al zijn frustratie over het gebrek aan artistieke controle van de laatste twintig jaar kunnen afreageren. Nu dat gebeurd is, kan hij misschien de volgende keer nog eens aan zijn publiek denken ook.

E-mailadres Afdrukken
 
Youth Without Youth
USA / 2007
Regie: Francis Ford Coppola
Scenario: Francis Ford Coppola
Met: Tim Roth; Alexandra Maria Lara; Bruno Ganz; André Hennicke
Duur: 124 min.


Advertentie
Banner
Advertentie

TEST