Banner

Tijd voor de betere Roman!

Dennis Van Dessel - 24 oktober 2009


Knife in the Water - Repulsion - Cul-de-Sac - The Fearless Vampire Killers - Rosemary's Baby - Macbeth - Che? (What?) - Chinatown - The Tenant - Tess - Pirates - Frantic - Bitter Moon - Death and the Maiden - The Ninth Gate - The Pianist - Oliver Twist

Het is me nog nooit overkomen dat de timing van een filmspecial zo goed overeenkwam met de actualiteit. Ik was de laatste besprekingen aan het voltooien van deze Roman Polanski-retrospectieve, toen eind september het onwaarschijnlijke nieuws bekend raakte dat de regisseur, 31 jaar na dato, dan toch was opgepakt voor de zedenfeiten die hem in 1978 de VS hadden doen ontvluchten. Van timing gesproken. Een filmfestival en een ongelukkig getimede computercrash later is de special eindelijk klaar voor publicatie, een dag nadat de VS officieel een aanvraag indiende om Polanski uit te leveren. Het ziet er naar uit dat de regisseur niet zal kunnen vermijden om toch voor de rechter te komen.

Niet dat Polanski ooit een rustig leven heeft gehad - zijn biografie is sensationeler dan de meeste van zijn films. Hij werd geboren in Parijs, maar zijn ouders verhuisden terug naar hun thuisland, Polen, twee jaar voordat de Tweede Wereloorlog uitbrak. De gehele familie werd opgesloten in het getto van Warschau, maar Roman wist te ontsnappen en overleefde de oorlog door zich te verbergen bij verschillende katholieke families. Achteraf kwam hij te weten dat zijn moeder vergast was in Auschwitz. Zijn vader was naar Mauthausen gestuurd, maar keerde levend terug. In 1946 werden vader en zoon herenigd.

In de jaren vijftig studeerde Polanski aan de filmschool van Lodz in Polen, waar hij verschillende kortfilms maakte (die tegenwoordig op dvd verkrijgbaar zijn), waaronder 'Two Men and a Wardrobe', waarmee hij verschillende prijzen won. Dat leidde uiteindelijk in 1962 tot zijn eerste langspeelfilm, 'Knife in the Water'. Meteen de enige film die Polanski ooit in Polen zou draaien. De film werd internationaal verdeeld, won prijzen op het filmfestival van Venetië en werd genomineerd voor de Oscar voor beste buitenlandse film.

Daarmee begon, indien niet de gelukkigste, in ieder geval de meest succesvolle periode uit Polanski's leven. Hij verkaste eerst naar Groot-Brittannië en daarna naar Amerika, waar hij zijn reputatie als wonderkind van de eigenzinnige Europese cinema uitbouwde met 'Repulsion', 'Cul-de-Sac' en 'The Fearless Vampire Killers'. Hollywood kwam aankloppen met 'Rosemary's Baby'.

Na die film, in 1969, beleefde Polanski de tweede grote tragedie in zijn leven. Twee jaar eerder was hij getrouwd met Sharon Tate, de bloedmooie actrice die hij had leren kennen op de set van 'The Fearless Vampire Killers'. In de nacht van 8 op 9 augustus 1969 werd Tate, samen met vier vrienden, beestachtig vermoord door leden van de Manson Family. Ze was acht maanden zwanger. Polanski, die op dat moment in Londen was om te werken aan een filmscript, was een gebroken man.

Maar blijkbaar had hij een vreemde manier om zijn verdriet te verwerken. In de daaropvolgende maanden en jaren profileerde hij zichzelf als een rokkenjager eerste klas, die voortdurend met andere vrouwen gesignaleerd werd, waaronder de slechts vijftienjarige Nastassia Kinski. De wereld fronste hoogstens even de wenkbrauwen, maar liet hem begaan, onder het motto: "die mens heeft veel meegemaakt". Hij maakte het duistere en bloederige 'Macbeth' (algemeen beschouwd als een reactie op de moord op Sharon Tate), het snel te vergeten 'Che?' (één van de grootste flops uit zijn carrière) en misschien wel zijn beste film, 'Chinatown'.

En toen kwam 11 maart 1977. De dag voordien had Polanski (43 op dat moment) een fotoshoot gedaan met de 13-jarige Samantha Gailey. Hij nam haar mee naar het huis van Jack Nicholson (die niet in LA was die dag) en nam topless foto's van het meisje in een jacuzzi. Hij gaf haar champagne en een halve quaalude (een downer drug die verdovend kan werken). Daarna had hij seks met haar. Naar zijn eigen zeggen consensuele seks (hij hield ook altijd vol dat het meisje geen maagd meer was), naar haar zeggen verkrachting. Op 11 maart werd hij gearresteerd wegens zes aanklachten, waaronder verkrachting, sodomie en het verstrekken van drugs aan een minderjarige.

De rechter in de zaak was Laurence J. Rittenband, een star fucker van heb-ik-jou-daar, die actief lobbyde om elke zaak te krijgen waar maar een celebrity bij betrokken was en in zijn kantoor een knipselboek bijhield met elk krantenartikel waar zijn naam in opdook. Rittenband vocht om de Polanskizaak te mogen berechten, en won. Aanvankelijk leek het er niet op dat Polanski een zware straf kon verwachten: de regisseur pleitte schuldig aan seks met een minderjarige, op voorwaarde dat de andere tenlasteleggingen verworpen zouden worden. Rittenband en aanklager Roger Gunson waren daarmee akkoord, tot de pers kritiek begon te leveren. De rechter, die snel doorhad dat de publieke opinie een zwaardere straf verlangde, veranderde koers.

Hij veroordeelde Polanski tot 90 dagen psychiatrische evaluatie in de gevangenis Chino - Polanski, die ondertussen uit financiële noodzaak akkoord was gegaan om een remake te maken van een avonturenfilm, 'Hurricane', voor producer Dino de Laurentiis, kreeg uitstel om zijn werk te voltooien. De regisseur ging naar Duitsland om de preproductie op gang te brengen, maar werd door zijn collega's meegenomen naar het Oktoberfest in Munchen. Daar werd hij gefotografeerd met enkele vrouwen, wat uiteraard gezichtsverlies betekende voor Rittenband. Hij liet Polanski ogenblikkelijk zijn 90 dagen uitzitten.

Alle psychologen en advocaten waren het er al snel over eens dat Polanski mentaal gezond was. Iedereen adviseerde tegen een gevangenisstraf, en na 42 dagen lieten ze hem gaan. De rechter, altijd bezorgd om zijn publieke imago, vroeg bevriende advocaten (die niets met de zaak te maken hadden) en zelfs journalisten om advies: "wat doe ik met Polanski"? Tot tweemaal toe gaf hij Roger Gunson en Polanski's advocaat Douglas Dalton instructies over wat ze moesten zeggen in de rechtszaal, waarna hij een vooraf afgesproken verdict zou vellen, waarmee hij de rechtsgang degradeerde tot een show voor het publiek.

Tijdens de tweede van deze vergaderingen tussen advocaten en rechter, had Rittenband plotseling een nieuw idee: hij zou Polanski opnieuw naar Chino sturen voor een "onbepaalde tijd", die hij zou beperken tot niet meer dan een paar weken, als Polanski akkoord was om zich daarna vrijwillig uit de VS te laten deporteren. Ondertussen ontdekte Douglas Dalton echter dat Rittenband op zijn country club had gepocht dat hij "die Polanski 100 jaar de bak in zou draaien". De maximumstraf die hij kon opleggen was 50 jaar. Polanski en Dalton hadden dus de keuze om de rechter te vertrouwen, op het risico af dat die hem voor de rest van zijn leven de cel in zou steken, of te vluchten. Polanski vluchtte, een beslissing die zelfs aanklager Gunson beschrijft als "begrijpelijk, onder de omstandigheden".

Begin 1978 boekte de regisseur een vlucht naar Frankrijk. Hij keerde nooit terug. De volgende 31 jaar leefde hij als een banneling in Parijs, waar hij zijn carrière met succes opnieuw op gang kreeg. Hij werkte met grote Hollywoodsterren, waaronder Harrison Ford en Johnny Depp, en won een Oscar in 2003 voor zijn Holocaustdrama 'The Pianist'. In 1989 trouwde hij met actrice Emmanuelle Seigner, die hij leerde kennen op de set van 'Frantic' een jaar eerder. Ze zijn zijn nog steeds getrouwd en hebben twee kinderen. In 1993 betaalde hij Samantha Gailey (ondertussen Samantha Geimer) een niet vrijgegeven (maar groot) bedrag aan schadevergoeding.

Polanski won aan artistieke erkenning (met 'The Pianist' als voorlopig hoogtepunt) en niemand leek nog echt wakker te liggen van de zaak Gailey, tot op 26 september de regisseur naar Zurich trok om er een prijs in ontvangst te nemen voor zijn hele carrière. De Zwitserse politie had de VS getipt en arresteerde hem - hoewel Polanski een chalet in Zwitserland heeft en er al jarenlang geregeld komt. De artistieke gemeenschap was snel om Polanski te steunen, met een petitie die om zijn vrijlating vroeg en ondertekend werd door Martin Scorsese, Terry Gilliam, Woody Allen, Pedro Almodovar en anderen. De Amerikaanse goegemeente beschouwt hem echter als een ordinaire verkrachter, die zijn straf al veel te lang heeft ontlopen.

Het probleem met die plotse verontwaardiging om Polanski's daden zit 'm niet in de feiten zelf. Wat de regisseur die dag in 1977 deed, is onverdedigbaar en verdient een straf. Het probleem zit 'm ten eerste in de hypocrisie van de critici die nu plotseling klaar staan om hem aan het kruis te nagelen, terwijl ze hem zeven jaar geleden nog de hemel in prezen, en hem een staande ovatie gaven toen hij een Oscar won voor 'The Pianist'. En in het feit dat de meeste van die oordelen niet goed geïnformeerd zijn: Polanski is niet gevlucht om eender welke straf te ontkomen, maar wel omdat hij te maken had met een oneerlijke rechter die hem simpelweg geen fair proces gaf.

Verdient Polanski zijn arrestatie? Absoluut. Laat het dan consensueel geweest zijn, hij was 43, zij was 13. Wat hij echter ook verdient, zoals iedereen, is een eerlijk proces, dat hij destijds niet heeft gekregen. Het zal interessant zijn om de komende maanden te volgen hoe Polanski (wiens nieuwste film, 'The Ghost', zo goed als klaar is voor distributie) terecht komt. Samantha Gailey vergaf hem openbaar in 1997. De vergiffenis van het Amerikaanse gerecht en volk is nog heel wat verder weg. Misschien terecht. Hoe dan ook, het werk kan voor zich spreken, en hoewel ook dat hoogtes ('Chinatown') en laagtes ('Pirates') heeft gekend, mag er geen twijfel over bestaan dat dat van eeuwige waarde is.

E-mailadres Afdrukken