Banner

Yuval Noah Harari

Homo Deus

7.0
Jurgen Boel - foto's: Rami Zarnegar - 09 maart 2018

Onlangs liet futuroloog Steven Pearson optekenen dat voor iedereen jonger dan veertig onsterfelijkheid wel eens niet langer een wensdroom zou kunnen zijn, maar pure realiteit. Om die stelling te staven, werkt Pearson (die zeker niet de eerste de beste is) verschillende scenario’s uit waarbij technologie het falende lichaam op een of andere manier vervangt of ondersteunt. Of Pearson gelijk zal krijgen, is koffiedik kijken, maar in afwachting daarvan zou het geen kwaad kunnen alvast na te denken over hoe die toekomst eruit zou moeten zien.

Dat soort toekomstvragen is spek voor de bek van de Joodse historicus Yuval Noah Harari, wiens vorige boek Sapiens langzaam maar zeker een opmars kende en steeds vaker opdook in gesprekken allerhande. Vreemd is dat overigens niet, want Harari weet hoe hij een groot en omvattelijk verhaal moet terugbrengen tot zijn essentie en zo een breder publiek kan bereiken. Sapiens las als een omvergevallen boekenkast tjokvol werken over economie, politicologie, geschiedenis, sociologie, filosofie en alle andere (mens)wetenschappen waaruit een kritische lezer de belangrijkste ideeën gesprokkeld had en daarna tot een vlot leesbaar verhaal had gebrouwen. Wie geen zin had of heeft om zich enkele weken in te graven, vond bij Harari een handzame samenvatting, gestoffeerd met de nodige inzichten van de auteur.

Bij het verschijnen van opvolger Homo Deus waren de verwachtingen dan ook hooggespannen. Harari pikt de draad op waar hij die in zijn vorige boek liet liggen, en kijkt nu in de eerste plaats naar de mens en zijn wereldbeeld waarbij het eeuwige leven een van de belangrijkste vragen blijkt te zijn. Maar om te bekijken of het niet alleen haalbaar maar ook wenselijk is, dienen we eerst wat meer over het fenomeen mens te weten te komen. Daarvoor vertrekt Harari van een voor de hand liggende maar ook confronterende vraag: in hoeverre verschilt de mens van andere dieren en maakt dit hem speciaal? De vraag stellen is ze beantwoorden, zij het ten dele, want de mens heeft een aantal unieke eigenschappen, maar dat maakt hem niet noodzakelijk waardevoller dan andere levende wezens.

Een van die unieke eigenschappen is uiteraard het abstracte denken en de manier waarop de mens samenwerkingen aangaat. Dat denken leidde tot het ontstaan van religies en ideologieën waaronder het humanisme, dat de voorbije eeuw(en) steeds meer vaste grond kreeg en de mens alsmaar centraler stelde. Een logisch gevolg van het humanisme is een posthumanisme, waarbij de mens zijn eigen sterfelijkheid en beperktheden wenst te overstijgen en van homo sapiens evolueert tot homo deus. Hoe dat laatste ingevuld zal worden, blijft een groot vraagstuk, niet alleen technologisch maar ook maatschappelijk en filosofisch. Er zijn verschillende manieren waarop het techno-humanisme vorm kan krijgen, en daarnaast rijst de vraag welke consequenties de keuzes zullen hebben.

Harari neemt geen standpunt in, hij pleit niet voor of tegen het techno-humanisme, maar stelt vooral vast en vormt tot slot enkele algemene vragen. De vragen zijn pertinent genoeg, maar de manier waarop hij aan de zijlijn blijft staan en dit verhult achter een hoop feiten en weetjes, leest als een gemakkelijkheidsoplossing. Bovendien doet Harari er wel heel lang over om tot zijn reflectie te komen, waarbij het overlopen van de ideeëngeschiedenis tijdens de eerste twee derde van het boek geregeld als een déjà vu aanvoelt en onnodig uitgesponnen wordt.

Homo Deus is duidelijk een boek dat geschreven werd met het oog op het herhalen van het succes van Sapiens. Maar wat voor dat boek uitstekend werkte -- het koppelen van theorieën en stellingen aan concrete gevallen en specifieke gebeurtenissen -- voelt hier aan als een gebrek aan een duidelijke synthese. De ideeën zijn nog steeds aanwezig en er worden beloftevolle en interessante thesissen aangekaart, maar tezelfdertijd is het boek te duidelijk geschreven met een specifieke lezer voor ogen, waardoor het zijn doel geregeld voorbijschiet. Harari kent wel degelijk zijn materie, en wat hij te vertellen heeft over het techno-humanisme is ongetwijfeld meer dan relevant, alleen weet hij in Homo Deus te weinig voor de juiste aanpak te kiezen om het boek dezelfde relevantie en potentiële impact te geven als Sapiens.

E-mailadres Afdrukken
 
Yuval Noah Harari

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST