Banner

Jeff Vandermeer

Borne

7.0
Jurgen Boel - foto's: Kyle Cassidy - 29 november 2018

The New Weird is een term uit de literatuur die omstreeks de eeuwwisseling zijn intrede deed en verwijst naar een vorm van fantasy in een hedendaagse setting die ook wel eens sciencefictionelementen bevat. Volgens anderen is het dan weer gewoon fictie die zich sterk baseert op wat H.P. Lovecraft en Mervyn Peake (Ghormenghast) schreven. Niemand is het eens over wat de term betekent, maar over een aantal schrijvers die ertoe gerekend worden, lijkt iedereen unaniem.

Een van de bekendere auteurs is Jeff Vandermeer, die met de Southern Reach Trilogy (2014) zichzelf stevig op de kaart zette. Hoewel Vandermeer al sinds de jaren negentig publiceerde, was dit de definitieve doorbraak naar een groot publiek. Dat de drie romans binnen een tijdspanne van acht maanden verschenen, heeft ongetwijfeld bijgedragen tot het (financiële) succes, maar het kwam in de eerste plaats door de intrigerende manier waarop Vandermeer een andere wereld opriep. Een wereld die een klein landsdeel van de VS had overgenomen en door een schimmige overheidsorganisatie gemonitord en geobserveerd werd. De eerste van de drie romans Annihilation werd vrij losjes door Netflix verfilmd met Natalie Portman in de hoofdrol en kende een zeker succes.

Borne moest de vorige reeks opvolgen en evenaren, waarbij het meteen als lovenswaardig mag gezien worden dat Vandermeer niet geprobeerd heeft zijn succes te herhalen door uit hetzelfde vaatje te tappen. Uiteraard staat opnieuw een bekende wereld centraal, waarin een vreemde manifestatie en aliënerend leven voor de nodige bevreemding en een verontrustend anders-zijn zorgt. In een niet nader omschreven toekomst worden de restanten van een stad en haar bewoners geterroriseerd door Mord, een reusachtige vliegende beer die verbonden is aan The Company, een schimmige organisatie die in biotech handelde en mee de oorzaak is voor de val van de beschaving.

Hoofpersonage Rachel is een overlever die op een dag in de haren van Mord een vreemd anemoonachtig wezen vindt. Ze neemt het mee naar de schuilplaats die ze deelt met Wick, een vroegere werknemer van The Company die kleinere biotech kweekt en in een soort territoriumstrijd verwikkeld is met de Magician, een vreemd figuur die meer lijkt te weten en zowel voor Borne als Wick een potentiële bedreiging vormt. Wick zelf staat wantrouwig tegenover het vreemde wezen dat door Rachel Borne genoemd wordt, nog meer wanneer blijkt dat Borne een zelfbewust wezen is wiens krachten met de dag toenemen.

Via Rachel komt de lezer gaandeweg meer te weten over de ruïnes en de tijd waarin het verhaal zich afspeelt, al blijft veel in vraagtekens gehuld. Niet in het minst omdat Rachel zich haar jonge jaren en hoe ze samen met haar ouders vluchtte wél herinnert, maar hoe ze net in de stad belandde haar niet duidelijk is. Bovendien verbergt The Company - die nog steeds door een aantal werknemers bewoond wordt en Mord als een soort godheid aanbidt - een hoop geheimen die voor Rachel lang verborgen blijven. Pas in het laatste deel licht Vandermeer een tipje van de sluier op en kom je meer te weten over hoe Mord, Wick, Borne en de Magician samenhangen met het duistere geheim dat The Company herbergt.

Vooraleer het zo ver is, neemt Vandermeer echter ruim de tijd om het leven van Wick en Rachel te beschrijven en hoe Bornes aanwezigheid dit verstoort. Borne zelf beschouwt Rachel als een surrogaatmoeder, maar lijkt tezelfdertijd een eigen agenda te hebben, wat Rachel steeds meer ongerust maakt. Toch blijft Borne in de eerste plaats Rachels beschermer: dat blijkt uit de confrontaties die ze hebben met handlangers van de Magician en Mord, maar ook uit gezamenlijke strooptochten, de gesprekken die ze met elkaar hebben, de soms knullige pogingen van Borne om het vertrouwen van Rachel en Wick te winnen en de manier waarop hij hun onderlinge verhouding tracht te manipuleren.

Door voor een post-tijdperk te kiezen creëert Vandermeer meer afstand dan in zijn trilogie. De voornaamste band met de lezer wordt dan ook opgebouwd door Rachel die je als verteller een blik gunt in de nieuwe maatschappij. Vandermeer weet opnieuw de aandacht erbij te houden door voor een mix van vreemde realiteiten en dagelijkse gebeurtenissen te kiezen. Hoewel Wick en Rachel oppervlakkig getekend blijven, krijgen ze toch een geloofwaardige invulling. Ook Borne wordt afdoende uitgewerkt om interesse en sympathie op te werken, terwijl de antagonisten Mord en de Magician net voldoende aandacht krijgen om meer te zijn dan zomaar plotelementen.

Hoewel Borne klassieker aanvoelt dan de Southern Reach Trilogy, kan het de vergelijking met verve doorstaan. Ook critici prijzen de nieuwe roman, waarmee het succes van Vandermeer nu wel gecementeerd lijkt. In de VS verscheen intussen al een op zichzelf staand kortverhaal dat zich binnen hetzelfde Borne-universum afspeelt, terwijl ook de filmrechten op de roman gekocht zijn (al wil dat niet noodzakelijk veel zeggen). Of het rond de eeuwwisseling ontstane The New Weird een lang leven gegund is, kan vanwege de vage omschrijving alleen al, moeilijk gezegd worden, maar het is wel een feit dat haar bekendste vertegenwoordiger zijn plek binnen de (fantastische) literatuur met recht en rede verworven heeft.

E-mailadres Afdrukken
 
Jeff Vandermeer
De Bezige Bij
www.debezigebij.nl

Advertentie
Banner
Advertentie

TEST