Banner

Scarlett Thomas

De verdwijning van Thomas Lumas

Jurgen Boel - 13 juni 2008

Gedachte-experimenten zijn van alle tijden en waarschijnlijk zelfs van alle culturen. Wetenschappelijke disciplines als filosofie en theoretische natuurkunde stoelen er grotendeels op; tenslotte zijn sommige zaken nu eenmaal (nog) niet uitvoerbaar, al helpen ze ook ons begrip van de wereld te vergroten.

In De verdwijning van Thomas Lumas draait aanvankelijk ook alles rond gedachte-experimenten, of liever rond de doctoraatsstudente Ariel Manto die geïntrigeerd is door gedachte-experimenten, in het bijzonder door deze van de Victoriaanse schrijver/ filosoof/wetenschapper/excentriekeling/esoterieaanhanger Thomas Lumas. In tegenstelling tot wat de fout gekozen Nederlandse titel impliceert, verdween Thomas Lumas nooit, hij stierf gewoon nogal onverwacht na de publicatie van zijn beruchte laatste boek The End Of Mr. Y, tevens de originele titel van deze roman.

Met dat werk van Lumas is iets vreemds aan de hand, het boek heet namelijk vervloekt te zijn. Eenieder die het las, stierf korte tijd later en het boek zelf blijkt van de aardbodem verdwenen te zijn. Al is dat laatste nu ook weer niet zo vreemd. Lumas was zelfs bij leven en welzijn geen al te bekend figuur, waardoor zijn boeken nooit in grote oplages gedrukt werden. Saul Berlum, een professor Engelse literatuur, is een van de weinigen die Lumas kent en bestudeert. Hoewel hij niet in de vloek gelooft waarschuwt hij Manto toch om Lumas te vergeten en zich toe te leggen op de geschiedenis van het gedachte-experiment vanaf ca 1850.

Kort nadat Berlum op mysterieuze wijze verdwijnt, stoot Manto echter per toeval op het beruchte boek van Lumas en zo gaat de bal aan het rollen. Hoewel The End Of Mr. Y zelf niet zoveel voorstelt — in de roman worden de grote lijnen samengevat — bevat het wel een intrigerend gedachte-experiment met verstrekkende gevolgen voor wie het in de praktijk wil omzetten. Al snel blijkt dat Manto niet de enige is die geïnteresseerd is in het boek en zijn inhoud waardoor ze genoodzaakt is om op de vlucht te slaan. Het zou zonde zijn om hier al dieper in te gaan op de beruchte vloek, zelfs al komt die snel in het verhaal aan bod en vormt die de start voor allerlei bespiegelingen over de realiteit.

Thomas weet op een knappe manier de theorieën van deconstructivisten als Derrida en natuurkundigen als Einstein en Schrödinger in het boek te verwerken zonder dat het ooit geforceerd of belerend overkomt. De (filosofische) theorieën worden bevattelijk maar niet onvolledig of halfslachtig uitgelegd en spelen hun rol via de personages die graag over hun overtuigingen en wereldbeeld met elkaar in dialoog gaan. Het grote voordeel uiteraard van een verhaal dat plaatsvindt in een grotendeels academisch milieu.

Bijna het hele boek door weet Thomas moeiteloos haar thrillerverhaal te doorspekken met wetenschappelijke uitweidingen, esoterische tussendoortjes (de gevolgen van de vloek) en zelfs de nodige humor en romantiek (een doctoraatsstudent theologie die zich aangetrokken voelt tot Manto). Jammer genoeg lijkt ze op het einde de pedalen te verliezen en durft ze de consequenties en mogelijkheden van de door haar gecreëerde wereld niet ten volle uit te diepen. Het verhaal eindigt onbevredigend en gaat voorbij aan wat eerder in het boek wel mogelijk was.

Toch is dit niet meer dan een kleine oprisping achteraf want vooraleer een dergelijke verzuchting zich kan manifesteren, is het boek al met een rotvaart uitgelezen en is de lezer weer wat wijzer geworden in zulke uiteenlopende theorieën als de fenomenologie, het deconstructivisme, de relativiteitstheorie en de kwantummechanica. Hier en daar viel de vergelijking met The Matrix te lezen vanwege de visie op de realiteit. Maar dat type vergelijking houdt geen steek want in tegenstelling tot de broertjes Wachowski begrijpt Thomas niet alleen haar materie, maar weet ze er ook een coherent en logisch verhaal mee op te bouwen dat zich bij voorkeur in één ruk laat lezen.

E-mailadres Afdrukken