Banner

Het genie van Sgt. Peppers

Modulaties, maatwisselingen en een basgitaar

Jelle Desmet - 31 mei 2017

De zomer van 1966 betekende een keerpunt in de carrière van The Beatles. Vrouwen van overal ter wereld waren nat of comateus gespeeld en de bandleden voelden dat het tijd was voor verandering. Op 29 augustus van dat jaar speelde het viertal zijn allerlaatste publieke concert, om zich van november tot april op te sluiten in de Abbey Road-studio’s. Het resultaat verscheen ’50 years ago today’: “Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band”.

The Beatles zullen de muziekgeschiedenis ingaan als ’s werelds meest succesvolle band. Tot op vandaag maakten ze de meeste nummer 1-hits, de meeste nummer 1-albums, en zijn ze de best verkopende artiesten allertijden. Maar waarom in godsnaam steeds The Beatles? Het antwoord schuilt in de voornaamste bouwsteen van westerse muziek: melodie. Behalve Mozart is er allicht niemand in geslaagd om even veel melodieën te componeren die zowel het kleinste kind als de oudste bejaarde spontaan kan meezingen, neuriën of fluiten.

Bij de uitwerking van deze melodieën gingen The Beatles steeds meer experimenteren met alle muzikale middelen die voorhanden waren. De gebruikelijke compositie, tekst, instrumentatie, stijl en technologie gingen voor de bijl met een speels gemak waarvan The Beach Boys en The Rolling Stones enkel konden dromen. Verlost van de massahysterie, bereikten The Beatles artistieke volwassenheid. En waar populaire muziek in het begin van het decennium nog in haar kinderschoenen stond, was ze tegen 1967 in volle revolutie.

Meedrijvend met de tijdsgeest, groeide “Sgt. Pepper Lonely Hearts Club Band” uit tot het meest besproken muziekalbum ooit. Maar waar de focus vaak ligt op de kolossale impact van het album, wordt voorbijgegaan aan de pure kwaliteit van haar inhoud. Elke compositie op Sgt. Pepper beschikt over een zekere urgentie; iets wat je gehoord móet hebben. Dus haal ‘m nog eens uit de kast of van onder het stof, wat volgt is een anekdotische chronologie van alle dingen die u misschien vergeten bent, of nog nooit opgemerkt heeft.

“Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band” reikt meteen de hand naar zijn publiek. Omdat The Beatles zelf niet meer optraden, begint het album met een wachtende concertzaal en maakt het de luisteraars letterlijk deel van de muziek. De ouverture is een combinatie van ruige gitaarrock, militair trompetgeschal en een vijfstemmig(!) refrein dat genoeg variaties bevat om de woorden uit de albumtitel bij elke herhaling anders te doen klinken. Op het einde introduceert McCartney’s gecontroleerde geschreeuw Billy Shears (Ringo Starr). En om de illusie van een live-concert verder te zetten, volgt er voor het eerst in de popmuziek geen secondelange pauze tussen twee nummers.

Lennon & McCartney componeerden “With A Little Help From My Friends” rond een vraag-antwoordstructuur tussen Ringo Starr en henzelf. Ringo bedankte voor “Would you stand up and throw tomatoes at me”, maar deed wel zijn stinkende best om de rest van de songtekst zo helder mogelijk te zingen (luister naar de klinkers!) Favoriete moment: na de eerste passage van het refrein komt Harrison met een gitaar-lick van zes noten waarop Ringo een komisch eenvoudige doch ongelofelijk toepasselijke drumfill speelt.

Tijdens “With A Little Help From My Friends” wordt duidelijk dat er op Sgt. Pepper een cruciale rol is weggelegd voor de basgitaar. Als laatste opgenomen, ontwikkelt die een op zichzelf staande melodie waarbinnen de rest van de harmonie zich beweegt. In dezelfde lijn bevat “Lucy In The Sky With Diamonds” niet alleen hypnotiserend gezongen beelden van aardbeienhemels, krantentaxi’s en vergrootglasdassen. De opwaartse modulatie tussen strofe en pre-chorus wordt subtiel ingeleid door – jawel! – de basgitaar. De maatwisseling van 3/4 naar 4/4, bewerkstelligt op zijn beurt het grote contrast tussen het refrein en de rest van het nummer.

Ook uit “Getting Better” blijkt dat de basgitaar op Sgt. Pepper een primaire focus verdient. Hij zet aan met een orgelnoot die over twee octaven spant. En terwijl alle andere instrumenten het refrein in een rechtlijnige drone-sfeer duwen, geeft het melodische en geïmproviseerde karakter van McCartneys baslijn de totale productie een diepere laag. Het refrein onthult daarnaast op hilarische wijze het grote contrast tussen hem en Lennon. Na het vrolijke optimisme van de ene – “It’s getting better all the time”, antwoordt de andere cynisch “it couldn’t get no worse”.

Hoewel honderden luisterbeurten niet konden verduidelijken waar de tekst precies over handelt, is “Fixing A Hole” één van de meest beeldrijke nummers op Sgt. Pepper. McCartney schildert vanop een ladder zijn living in alle mogelijke kleuren. Een klavecimbel zet de sfeer perfect neer en Harrison verrijkt het nummer met een onaards gitaargeluid. De compositie is één groot spel rond de beweging van majeur naar mineur, zowel binnen de strofes als in de totale structuur van het nummer. McCartney gaat hierin zo ver dat in de allereerste zin het positieve woord “fixing” op een majeur-akkoord valt, terwijl tijdens “rain” hetzelfde akkoord reeds mineur klinkt.

“She’s Leaving Home” (de favoriete song van ex-kardinaal Danneels) verhaalt in dylanesque stijl over een meisje dat haar ouderlijk huis ontvlucht. Favoriete assonantie: “She goes downstairs to the kitchen clutching her handkerchief”. Verstrengeld rond de zang zijn enkel de harp en het strijknonet. Na elke zin accentueren ze elementen uit de tekst, zoals de dramatische staccato’s na “Daddy, our baby’s gone”. Het refrein van “She’s Leaving Home” is een meesterwerkje op zich: Een hoge noot houdt telkens één woord van de songtitel aan, waaronder bedenkingen van de bezorgde ouders trapsgewijs worden gezongen.

Voor de productie van “Being For The Benefit Of Mr. Kite” vroeg John Lennon om een carnavalsfeer waarbij “you could smell the sawdust on the floor”. Na dagenlang zwoegen op een 19de-eeuws stoomorgel besloot George Martin alle opgenomen stukjes tape aan flarden te knippen, ze in de lucht te gooien en vervolgens willekeurig terug aan elkaar te plakken. Muzikaal is het één van de meest complexe nummers op Sgt. Pepper. Maar genoeg over modulaties, in het eerste intermezzo verandert het metrum plots van vier naar drie stappen. Ofcourse! Want vlak daarvoor zingt Lennon "Henry the horse dances the waltz".

Wanneer ze de mosterd haalden bij een andere cultuur, leverden The Beatles geen half werk. ”Within You Without You” is gecomponeerd in de Indische Khamaj-toonladder en bevat, naast sitar, de tambura, dilruba, tabla, swarmandal en vaayalin (oftewel violen). Ook de structuur van het nummer is gebaseerd op traditionele Indische muziek, met tijdens de instrumentale passage het karakteristiek vraag-antwoordspel tussen de hoofdinstrumenten – de jawab-sawal. Hieromheen bezingt George Harrison (hindoeïstische) filosofische bedenkingen die aan relevantie nog niet hebben ingeboet, over “the space between us all” en “the people who hide themselves behind a wall of illusion”.

Waar “Within You Without You” het gekende Beatles-oeuvre duizenden kilometers oostwaarts brengt, keert “When I’m 64” terug met een soort vaudeville-uitwerking van “An der schönen blauen Donau”. Vooraan op het menu staan drie klarinetten, een piano, een basgitaar… én bellekes. Hoewel opgenomen in do groot, werd het nummer een halve toon verhoogd om Pauls stem jonger te doen klinken. Zijn zangmelodie zelf klinkt heel simpel, maar gaat in werkelijkheid alle kanten op en staat bol van de chromatische overgangsnoten. In het laatste couplet volgt de klarinet de zang precies drie tonen hoger, waardoor hij net weer – al was het maar een beetje – tegendraads klinkt.

In de eerste tien seconden van het charmante “Lovely Rita” weerklinkt zowel extatische vreugde als opluchting wanneer Pauls stem invalt. Het nummer bevat zowat alle mogelijke geluiden die een stem kan produceren. Meest opvallend: de ‘tsj-ke-tsj-ke-tsje-ke’ die voor hihat komt spelen. En het opzwepende kazoo-geluid in de coupletten, dat ontstond door toiletpapier tegen een kam te houden en daarop te blazen. Oh ja, het nummer gaat over de liefde voor een parkeerwachtster en de uitgebreide outro laat weinig aan de fantasie over. Mooiste zin: “May I inquire discretely, when are you free to take some tea with me?”

“Good Morning Good Morning” begint met de haan van Kellogg’s Corn Flakes, waartoe een reclamefilmpje als inspiratie diende. De stevige galop in de zang en snelle opeenvolging van akkoorden verbergen een absurd gecompliceerd ritme. Maar genoeg over maatwisselingen, in een verholen kritiek op de alledaagse sleur ontraadselen Lennons lyrics de zinloosheid van het bestaan – “I’ve got nothing to say, but it’s ok”. Bovendien wou hij de samples van dieren op het einde in zo’n volgorde dat elkeen zijn voorganger kon verslinden. We horen achtereenvolgens vogels, een kat, een hond, een koe, een paard, een leeuw en een olifant.

“Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band (Reprise)” zet aan op het laatste hanengekakel van “Good Morning Good Morning”. Een reprise was voordien ongezien in popmuziek en heeft hier twee functies: ze rijgt het gehele concept aaneen en isoleert “A Day In The Life” van de rest van het album. Over de afsluiter van Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band kunnen we kort zijn: Paul McCartney zette alle orkestleden feesthoedjes op in de studio, het nummer bevat frequenties die enkel voor honden hoorbaar zijn, en het eindigt met willekeurig gebrabbel dat zichzelf eindeloos herhaalde op elke platenspeler zonder ‘automatic needle return’.

Kunst is vaak de uitwerking van ideeën, zoals muziek vaak de uitwerking is van melodieën. Muzikale middelen zijn hierbij geen doel op zich, maar maken het wel gemakkelijker om uit te drukken wat je wilt, wanneer je dat wilt. Het is door dit gemak dat elk nummer op Sgt. Pepper een verhaal op zich verdient. En het is door dit gemak dat The Beatles zich als geen ander verschillende ideeën en stijlen eigen konden maken. Wat overblijft na vijftig jaar is niet de manie of de tijdsgeest. Het is de muziek. En als onze planeet het nóg vijftig jaar redt (#wakeup), dan zeker ook de nummers op “Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band”.

E-mailadres Afdrukken
Tags: Beatles